اثر تغيير كاربري اراضي بر رواناب سطحي و نوسانات آب‌هاي زيرزميني (مطالعه موردي: بخشي از حوضه آبخيز قره‌سو اردبيل)

علوم و مهندسي آبخيزداري گرايش آبخيزداري شهري

1/6/2018 12:00:00 AM

تغييرات كاربري اراضي موجب تغيير مؤلفه‌هاي مختلف چرخه هيدرولوژيكي و افزايش و يا كاهش مقادير رواناب مي‌شوند. هدف از پژوهش حاضر بررسي تأثير كاربري‌هاي مختلف و تغييرات آن طي سال‌هاي 1371، 1381 و 1391 بر روي رواناب سطحي، سيلاب و نوسانات آب زيرزميني در بخشي از حوضه آبخيز قره‌سو اردبيل مي¬باشد. در ابتدا نقشه‌هاي كاربري اراضي و شماره منحني در سال‌هاي مذكور تهيه و مساحت هر يك از واحدها استخراج گرديد. در ادامه روند تغييرات كاربري اراضي در دوره‌هاي موردمطالعه و تأثير آن در تغيير شماره منحني و ارتفاع رواناب بررسي و سپس شبيه‌سازي سيلاب با استفاده از مدل HEC-HMS و ترسيم هيدروگراف سيل انجام گرديد. در نهايت تأثير تغييرات كاربري اراضي بر سطح تراز آب زيرزميني مطالعه گرديد. نتايج نشان داد كه در طول دوره موردمطالعه، مساحت كاربري جنگل، زراعت آبي و زمين باير به ترتيب 54/2، 69/16 و 19/1 درصد كاهش و مساحت كاربري مرتع، زراعت ديم و مناطق مسكوني به ترتيب 74/5، 39/12 و 29/2 درصد افزايش يافته است. اين تغييرات باعث افزايش شماره منحني از 57/78 در سال 1371 به مقدار 77/79 در سال 1391 شده و به دنبال آن كاهش تلفات كل از 28/69 ميلي‌متر در سال 1371 به مقدار 42/64 ميلي‌متر در سال 1391 شده است. همچنين رواناب از مقدار 4/263 ميلي‌متر در سال 1371 به 07/297 ميلي‌متر در سال 1391 (33/11 درصد) افزايش يافته است. با توجه به مقدار شماره منحني و شبيه‌سازي سيلاب، نتايج به دست آمده نشان داد كه دبي اوج و حجم سيلاب به ترتيب با افزايش 49/9 و 67/6 درصدي روبه‌رو شده است. در نهايت اين تغييرات باعث كاهش سطح آب زيرزميني به ميزان 14/6 متر (06/39 درصد) در طول دوره آماري شده است. محاسبه ضريب همبستگي بين كاربري‌هاي مختلف و شماره منحني، ارتفاع رواناب، حجم سيلاب و سطح آب زيرزميني نشان داد كه اين متغيرها با كاربري¬هاي مرتع، زراعت ديم و مناطق مسكوني رابطه¬ي مستقيم دارند، در حالي كه با كاربري¬هاي جنگل، زراعت آبي و زمين باير، داراي رابطه¬ي معكوس مي¬باشند.

76582

دانشگاه اردکان

سلطاني گرد فرامرزي سميه Soltani-Gerdefaramarzi Somayeh