بررسي فقهي حقوقي اذن ولي در نكاح دختر باكره رشيده با تكيه‌ بر قاعدهي عسر و حرج

فقه و مباني حقوق اسلامي

5/11/2020 12:00:00 AM

بررسي روايات و اقوال فقها نشان ميدهد كه ولايت ولي بر ازدواج دختر باكره بالغه رشيده تكليفاً از باب احتياط و احترام به بزرگتر واجب است. به لحاظ وضعي اين ولايت فقط براي ثبت عقد نكاح در دفتر رسمي ازدواج و وجود اختيار براي ولي در قطع رابطه ي زوجيت دخترش ثابت است. نظرات فقهاء در ارتباط با ولايت در نكاح باكرهي بالغهي رشيده، به 5 دسته قابل تقسيم است: عدم ثبوت ولايت مطلقاً، تشريك ولايت، ثبوت ولايت در نكاح دائم و عدم ثبوت در متعه، ثبوت ولايت در متعه و عدم ثبوت در نكاح دائم، ثبوت ولايت مطلقاً. ظاهر ماده 1043 قانون مدني مبين اعمال ارادەي شخص ثالث (ولي قهري) در ارادەي يكي از طرفين عقد (باكرەي رشيده) است. ظاهراً، دوشيزگان نميتوانند رأساً و به استقلال و بدون اذن ولي قهري خود عقد نكاح منعقد نمايند و در صورت انعقاد، عقدِ واقعشده، غيرنافذ بوده و از طرف ولي قهري قابليت درخواست انحلال را دارد. اولاً از واژههاي (ظاهراً و غيرنافذ) برميآيد اصل ازدواج صحيح است و فقط ثبت آن نياز يه احراز دارد كه احراز آن هم با شهادت شهود در دادگاه مدني خاص پذيرفته ميشود، دوماً ازدواج عقدي است رضايي و اعمال ولايت جنبهي حمايتگرانه دارد. بنابراين حسب اين ماده، باكرەي رشيده داراي استقلال كامل در انعقاد عقد حتي بدون اذن ولي قهري خود است و اين عقد قابليت درخواست ابطال از ناحيهي ولي قهري را ندارد. از طرفي ضرورت اذن پدر در نكاح باكره داراي چهره دو وجهي (نفع و ضرر) است. فقهاء براي جلوگيري از ضرر و زيان و به خاطر مصلحت دختر باكره، اذن ولي را در نكاح وي لازم دانستند. شارع مقدس با قواعد فقهي همچون نفي حرج و لاضرر، احكامي را كه موجب زيان و سختي براي افراد بشر ميشود از دوش انسان برداشته است. اينكه اصيل براي ازدواج بايد معطل اذن فرد ديگر بماند خود نوعي حرج است، لذا ضرورت ايجاب ميكند كه به بررسي فقهي حقوقي اذن ولي در نكاح باكرهي رشيده با تكيه بر قاعدهي نفي عسر و حرج پرداخت، زيرا فقهاي اماميه و اهل سنت بر نفي ولايت، در امور مالي باكرهي بالغهي رشيده، اتفاقنظر دارند. اين پژوهش، تعارض قاعدهي نياز به اذن ولي در نكاح باكرهي رشيده با قاعدهي نفي عسر وحرج را بررسي ميكند و تشريك ولائي را به دليل عقلي و روايات برگزيده است.

76548

دانشگاه اردکان

صحرايي اردكاني محمد Saharai Ardakani Mohammad