دانشگاه ولي عصر(عج) رفسنجان

كارشناسي ارشد

منداب (Eruca sativa) به¬ عنوان يكي از گياهان بسيار كهن بومي خاورميانه سازگاري بسيار بالايي به شرايط گرم و خشك اين منطقه دارد. اين گياه مي¬تواند به عنوان كود سبز يا گياه پوششي نقش مهمي در حفاظت خاك در زمين‌هاي آيش و همچنين برنامه‌هاي تناوب داشته باشد. شوري يكي از مهمترين تنش‌هاي محيطي است كه در مناطق خشك دنيا نظير ايران توليد محصول را محدود مي¬نمايد اين پژوهش در چارچوب سه آزمايش جداگانه انجام شد. در آزمايش اول در چارچوب طرح كاملا تصادفي بصورت فاكتوريل دو عاملي و با چهار تكرار، درصد و سرعت جوانه‌زني و بنيه بذر هفت اكوتيپ محلي گردآوري شده از دو استان كرمان و فارس به نامهاي سيرجان، بردسير، ريگان، شهداد، آباده، دهمورد و درجوه در شورهاي شاهد (آب‌مقطر)، 3، 6، 9، 12، 15 و 18 دسي‌زيمنس بر متر اندازه‌گيري شد. در آزمايش دوم در چارچوب طرح كاملا تصادفي با دو فاكتور و سه تكرار همان اكوتيپها در شرايط نيمه‌مزرعه‌اي درون باكسهاي سيماني و در خاكي شيرين (8/1 دسي‌زيمنس بر متر) كاشته شدند و تا مرحله چهار برگي با آب شهر آبياري شدند. سپس اعمال شوري با آب شور براي رسيدن به سطح شوري 4، 8 و 12 دسي‌زيمنس بر متر انجام شد. در پايان فصل رشد عملكرد دانه، عملكرد بيولوژيك، شاخص برداشت به همراه ارتفاع ساقه و تعداد دانه در خورجين اندازه‌گيري شدند. برخي شاخصهاي تنش، براي اكوتيپها محاسبه شد. در همه اكوتيپ‌ها، درصد و سرعت جوانه‌زني و همچنين بنيه گياهچه با افزايش شوري از سطح شاهد به 18 دسي‌زيمنس برمتر كاهش يافت اما از اين لحاظ بين اكوتيپ‌ها تفاوت قابل توجهي وجود داشت. سرعت جوانه‌زني و بنيه گياهچه در اثر تيمارهاي شوري بسيار بيشتر از درصد جوانه¬زني كاهش يافتند. بر اساس روش نمره‌دهي، سيرجان، درجوه و بردسير به‌ترتيب به عنوان اكوتيپهاي برتر، متوسط و ضعيف از نظر تحمل به شوري شناسايي شدند. در آزمايش نيمه‌مزرعه‌اي اما واكنش اكوتيپها بسيار متفاوت بود و اكوتيپ شهداد هم در شرايط شاهد و هم در شوري 12 دسي‌زيمنس بر متربالاترين عملكرد دانه و بيولوژيك را نشان داد. از نظر مقدار عددي اكوتيپ شهداد و درجوه به¬ترتيب بيشترين و كمترين مقدارهاي STI، GMP، HM و MP را به¬خود اختصاص دادند. از آزمايش جوانه زني بر حسب شاخص‌‌هاي جوانه‌زني مانند سرعت و درصد جوانه‌زني و بنيه بذر سه اكوتيپ برتر (سيرجان)، ضعيف (بردسير) و متوسط (درجو) براي بررسي بيشتر در سومين آزمايش كه آزمايش هيدروپونيك بود، انتخاب شدند.كه اين آزمايش در چارچوب طرح كاملا تصادفي به‌صورت فاكتوريل با دو عامل ( سه سطح 8/1 (شاهد)، 6 و 12) در سيستم كشت هيدروپونيك و سه تكرار انجام شد. عامل‌ها عبارت بودند از شوري آب آبياري در دسي‌زيمنس بر متر و سه اكوتيپ سيرجان، بردسير و درجو با سه تكرار انجام شد. نتايج نشان داد كه با افزايش شوري عملكرد دانه و عملكرد بيولوژيك، محتوي آب نسبي، محتواي كلروفيل برگ و مساحت سطح برگ كاهش يافت، اما محتواي كاروتنوئيدها، پرولين، قند محلول، نشت يوني و سديم ريشه و اندام هوايي افزايش يافت. از سوي ديگر اگرچه فعاليت آنزيم‌هاي آنتي اكسيداني كاتالاز، سوپراكسيد دسميوتاز، گواياكول پراكسيداز و اسكوربات پراكسيداز با افزايش شوري افزايش يافتند اما فعاليت هيچ يك از آنها رابطه‌اي با توليد ماده خشك نداشت. محتوي سديم اندام هوايي همبستگي منفي و معني داري با عملكرد دانه و عملكرد بيولوژيك داشت. بردسير كه در بين اكوتيپ‌ها در مرحله جوانه‌زني ضعيف‌ترين وضعيت را داشت، در مراحل رشد و توليد عملكرد از نظر پارامترهاي اندازه‌گيري شده بهترين وضعيت را نشان داد كه مي‌تواند اين احتمال را تقويت كند كه همراه با مراحل رشد گياه در مكانيسم تحمل به شوري نيز تغيير ايجاد مي‌شود.

57925

دانشگاه وليعصر رفسنجان

رياضي

علي توكلي