بررسي تطبيقي فرايند اتراف و سقوط تمدن ها در سخنان امام خميني و در نظريات مفسران اجتماعي قرآن كريم

دانشگاه ولي عصر(عج) رفسنجان

كارشناسي ارشد

كلمه «اتراف» در عربي هنگامي به‌كار مي¬رود كه مال و ثروت شخص باعث فساد و بي¬خيالي گردد. در اين كلمه معناي فساد كه ناشي از ثروت است و معناي بي تفاوتي كه در اثر آن نسبت به‌هم¬نوعان به‌وجود مي¬آيد، چشمگير است. طبق آيه هاي قرآن كريم اتراف يكي از زمينه¬هاي سقوط اقوام و تمدن¬ها است چنانكه در آيه 16 اسراء به‌آن اشاره مستقيم گرديده است. ﻣﺮﺣﻮم ﻋﻼﻣﻪ محمدحسين ﻃﺒﺎﻃﺒﺎﯾﯽ در ﺗﻔﺴﯿﺮ اﻟﻤﯿﺰان ذﯾﻞ آﯾﻪ 16 ﺳﻮره اﺳﺮا در ﻣﻮرد ﻣﻌﻨﺎي اﺗﺮاف مي‌فرمايد: راﻏﺐ در ﻣﻔﺮدات ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ: ﮐﻠﻤﻪ ﺗﺮﻓﻪ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﺗﻮﺳﻌﻪ دادن در ﻧﻌﻤﺖ اﺳﺖ و وﻗﺘﯽ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد اﺗﺮف ﻓﻼن– ﻓﻼﻧﯽ ﻣﺘﺮف اﺳﺖ ﻣﻌﻨﺎﯾﺶ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﻼﻧﯽ ﻧﻌﻤﺘﺶ از ﺣﺪ ﮔﺬﺷﺘﻪ اﺳﺖ و ﺻﺎﺣﺐ ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺒﯿﺎن ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ: ﺗﺮﻓﻪ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﻧﻌﻤﺖ اﺳﺖ . اﺑﻦ ﻋﺮﻓﻪ در ﻣﻌﻨﺎي آن ﮔﻔﺘﻪ: ﻣﺘﺮف ﮐﺴﯽ را ﮔﻮﯾﻨﺪ ﮐﻪ اﻓﺴﺎرش را رﻫﺎ ﮐﺮده ﺑﺎﺷﻨﺪ و ﻫﺮﭼﻪ دﻟﺶ ﺧﻮاﺳﺖ ﺑﮑﻨﺪ و ﺟﻠﻮﯾﺶ را ﻧﮕﯿﺮﻧﺪ. آﯾﺖ اﷲ ﻣﮑﺎرم ﺷﯿﺮازي در ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻧﻤﻮﻧﻪ ذﯾﻞ آﯾﻪ 16 ﺳﻮره اﺳﺮا در ﻣﻮرد ﻣﺘﺮﻓﯿﻦ ﻣﯽ ﻓﺮﻣﺎﯾﺪ: ﻣﺘﺮﻓﯿﻦ ﺳﺮدﻣﺪاران اﺟﺘﻤﺎع اﻧﺪ و دﯾﮕﺮان ﺗﺎﺑﻊ و ﭘﯿﺮو آن ﻫﺎ. ﺑﻪ ﻋﻼوه در اﯾﻦ ﺗﻌﺒﯿﺮ اﺷﺎره ﺑﻪ ﻧﮑﺘﻪ دﯾﮕﺮي ﻧﯿﺰ ﻫﺴﺖ و آن اﯾﻨﮑﻪ ﺳﺮﭼﺸﻤﻪ ﻏﺎﻟﺐ ﻣﻔﺎﺳﺪ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻧﯿﺰ ﺛﺮوﺗﻤﻨﺪان از ﺧﺪا ﺑﯽ ﺧﺒﺮي ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ در ﻧﺎز و ﻧﻌﻤﺖ و ﻋﯿﺶ و ﻫﻮس ﻏﺮق اﻧﺪ و ﻫﺮ ﻧﻐﻤﻪ اﺻﻼﺣﯽ و اﻧﺴﺎﻧﯽ و اﺧﻼﻗﯽ در ﮔﻮش آﻧﻬﺎ ﻧﺎﻫﻨﺠﺎر اﺳﺖ، ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ ﻫﻤﯿﺸﻪ در ﺻﻒ اول در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮان اﯾﺴﺘﺎده ﺑﻮدﻧﺪ و دﻋﻮت آﻧﻬﺎ را ﮐﻪ ﺑﻪ ﻧﻔﻊ ﻋﺪل و داد و ﺣﻤﺎﯾﺖ از ﻣﺴﺘﻀﻌﻔﺎن ﺑﻮده ﻫﻤﯿﺸﻪ ﺑﺮ ﺿﺪ ﺧﻮد ﻣﯽدﯾﺪﻧﺪ . روي اﯾﻦ ﺟﻬﺎت از آﻧﻬﺎ ﺑﺎﻟﺨﺼﻮص ﯾﺎد ﺷﺪه اﺳﺖ ﭼﺮا ﮐﻪ رﯾﺸﻪ اﺻﻠﯽ ﻓﺴﺎد ﻫﻤﯿﻦ ﮔﺮوه اﻧﺪ . ﺑﻪ ﻫﺮ ﺣﺎل آﯾﻪ ﻓﻮق ﻫﺸﺪاري اﺳﺖ ﺑﻪ ﻫﻤﻪ ﻣﺮدم ﺑﺎ اﯾﻤﺎن ﮐﻪ ﻣﺮاﻗﺐ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺧﻮﯾﺶ را ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﺘﺮﻓﯿﻦ و ﺛﺮوﺗﻤﻨﺪان ﻣﺴﺖ ﺷﻬﻮت ﻧﺪﻫﻨﺪ و از آﻧﻬﺎ دﻧﺒﺎﻟﻪروي ﻧﮑﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﺟﺎﻣﻌﻪ آﻧﺎن را ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﺑﻪ ﻫﻼﮐﺖ و ﻧﺎﺑﻮدي ﻣﯽ ﮐﺸﺎﻧﺪ. از طرفي در سخنان امام خميني (ره) بنيان¬گذار انقلاب اسلامي هشدارهايي جدي نسبت به‌زندگي اشرافي و خوي كاخ¬نشيني وجود دارد كه گاهي با مسأله مهم استمرار زندگي انقلاب اسلامي گره خورده است. مرحوم امام در كتاب صحيفه خود مي¬فرمايند: ˮخدا نياورد آن روزي را كه سياست ما و سياست مسؤلين كشور ما پشت نمودن به‌دفاع از محرومين و رو آوردن به‌پشتيباني از سرمايه دارها گردد و اغنيا و ثروتمندان از اعتبار و عنايت بيشتري بهره مند شوند. معاذا... كه اين با سيره و رويكرد انبياء و امير المؤمنين و ائمه معصومين عليهم¬السلام سازگار نيست“همچنين در وصيت¬نامه خود مي¬فرمايند:ˮ اشخاص غرضمند و سلطنت طلب سرمايه دار كه با رباخواري و سودجويي و اخراج ارز و گران فروشي به‌حد سرسام آور و قاچاق و احتكار مستمندان و محرومان جامعه را تا حد هلاكت در فشار قرار داده و جامعه را به‌فساد مي كشد“ تا جايي كه حضرت امام در جمع مسؤلين كشور بارها ايشان را از رفاه زدگي و ثروت-اندوزي منع مي كردند و آن را آفتي مهم براي حكومت اسلامي مي¬دانند و پشتيباني از مستضعفين و خدمت به‌خلق را جزء نعمت¬هاي بزرگ الهي بر مي¬شمارند و دليل عقب¬ماندگي كشورهاي مسلمان را حاكمان قدرت طلب و ثروتمند آنها مي¬دانند كه به‌خاطر ثروت و مال¬اندوزي دين خود را به‌دنياي غرب فروخته¬اند لذا در آناليز حضرت امام (ره) ارتباط مهمي بين ثروتمندي و ثروت¬اندوزي مسؤلين نظام و سقوط انقلاب اسلامي وجود دارد كه در اين پايان نامه سعي ميشود اين ارتباط و فرايندهاي آن مورد ارزيابي قرار گيرد تا بتوان ديد روشني در جهت صدمه شناسي فاكتورهاي سقوط انقلاب به‌دست آورد.

57548

دانشگاه وليعصر رفسنجان

حامد مصطفوي فرد

علوم قرآن و حديث

فرهاد زينلي بهزادان