كاربست نظريه نقش¬گراي هليدي و متيسن(2014) مطالعه موردي سوره مزّمّل

دانشگاه ولي عصر(عج) رفسنجان

كارشناسي ارشد

پژوهش حاضر تلاشي است در راستاي تجزيه و تحليل آيات سوره مزمّل براساس نظريه نقش¬گراي نظام¬مند هليدي. هدف اصلي اين پژوهش بررسي قابليّت تعميم نظريه نقش¬گرا از منظر فرانقش¬هاي سه¬گانه بينافردي، بازنمودي و متني است در زمينه داده¬هاي قرآن كريم و همچنين مشخّص-كردن ساز¬و¬كار¬هاي مربوط به بازنمايي مقولات وجه¬نمايي، يافتن انواع نقش¬هاي گفتاري به كار¬رفته در متن اين سوره، مشخص¬ساختن انواع فرآيند¬هاي به كاررفته در متن سوره و در پايان يافتن انواع ساخت¬هاي مبتدا-خبري است. هر چند كه در اين پژوهش به دليل تفاوت¬هاي ساختاري زبان عربي و انگليسي آزمودن متن قرآن به وسيله نظريّه نقش¬گراي هليدي كار دشواري است و در برخي موارد در روند تحليل متن براساس فرانقش¬هاي سه¬گانه با چالش روبرو مي¬شود، امّا نهايت تلاش نگارنده در اين راستا اين است كه تحليلي درخور از بررسي متن سوره مزمّل ارائه دهد. تحليل متن سوره مزبور به نتايج ذيل انجاميد. 1- براساس فرانقش بينافردي، وجه غالب بر اكثر بند¬هاي اين سوره وجه خبري است با درصد 5/62 و درصد وجه انشائي در متن اين سوره، 5/37 درصد مي¬باشد و اين نتيجه مبيّن اين نكته است كه استفاده از وجه خبري جنبه معرفتي دارد و خداوند با استفاده بيشتر از اين وجه قطعيّت سخن خود را مي¬رساند و مي¬خواهد كه يك نوع حسّ اطمينان در مخاطب خود ايجاد كند و او را از آنچه كه رخ داده است مطلّع سازد. 2- از نظر زمان وقوع بند¬ها نيز زمان حال با درصد 91/47 زمان غالب بر متن سوره مزمّل است و زمان فرازمان و گذشته به ترتيب 33/33 و 75/18 درصد را به خود اختصاص داده¬اند. غالب¬بودن زمان حال نيز بيانگر اين نكته است كه از آنجا كه زمان حال زمانيست كه دامنه آن وسيع است و در واقع شامل همه زمان¬ها از جمله آينده و گذشته نيز مي-شود خداوند در متن اين سوره و در متن قرآن معمولاً افعالي با زمان حال را به كار برده است زيرا واقعيّت¬هايي كه در قرآن بيان مي¬شود در واقع براي همه عصر¬ها و زمان¬هاست. 3- قطبيّت در بند¬ها نيز به ترتيب91/97 درصد مثبت 08/2 درصد منفي مي¬باشد. درصد بالاي قطبيّت مثبت و تفاوت حداكثري آن با قطبيّت منفي مي¬تواند دليلي باشد بر اثبات حقانيّت خداوند متعال و اثبات قدرت لايزال الهي. 4- براساس فرانقش بازنمودي، فرآيند غالب در متن سوره مزمّل فرآيند مادّي است با درصد25/31 و فرآيند ذهني با درصد 25. فرآيند¬هاي رابطه¬اي، رفتاري، كلامي و وجودي به ترتيب داراي درصد 75/18، 58/14، 33/8 و 08/2 مي¬باشند. فراواني بالاي فرآيند مادّي به دليل عيني¬بودن كلام در متن سوره است. هرچه سخن عيني¬تر باشد، متن تأثيرگذار¬تر است. استفاده حداكثري از فرآيند مادّي متن را قابل فهم¬تر كرده است. 5- براساس فرانقش متني، ساخت مبتدا-خبري بيشتر بند¬ها در سوره مزبور بي¬نشان است امّا گاهي به اقتضاي تأكيدات قرآني ساخت نشان¬دار نيز مشهود است. ساخت بي¬نشان داراي درصد 83/95 و ساخت نشان¬دار داراي درصد 08/2 است. فزوني ساخت بي¬نشان مي¬تواند به اين دليل باشد كه خداوند مي¬خواهد با بهره¬گيري از فصيح¬ترين لحن مفهوم خود را به آساني به مخاطب انتقال دهد.

57201

دانشگاه وليعصر رفسنجان

حسين بازوبندي

زبان و ادبيات عربي

رضا محمدي