تطوّر تاريخي علم درايه الحديث و پديده تنويع رباعي در عصر سيطره اخباري‌گري

دانشگاه ولي عصر(عج) رفسنجان

كارشناسي ارشد

در يك تصور رايج، عصر سيطره اخباريان، دوره ركود علومي مثل اصول فقه، درايه الحديث، رجال، فلسفه و ... تلقي مي‌شود. اين تصور به‌رغم صحت آن، هرگز به معناي ركود مطلق و بي‌توجهي تام به اين علوم نيست و اين علوم در اين اعصار همچنان در ميان عالمان تشيع طرفداران خود را داشتند كه موجب تداوم حيات علمي باريك آنان مي‌شد. يكي از اين علوم درايه الحديث است كه در سده‌هاي يازدهم و دوازدهم و با سيطره اخباريان بر محافل فقهي اماميه، رو به افول گذاشت؛ امّا اين هرگز به معناي ناديده گرفتن اين علم و ركود مطلق درايه الحديث و اصطلاحات چهارگانه حديثي در اين عصر نيست. نگارنده در اين اثر به تبيين اين مهم پرداخته و نشان داده كه در عصر سيطره اخباري‌گري، از يك‌سو اخباريان معتدل (مثل مجلسي اول، علامه مجلسي، محدث بحراني و ...)، با دلايلي از قبيل انس اذهان مردم با تنويع رباعي حديث و نيز كارآمدي اين اصطلاحات چهارگانه هنگام حل تعارض اخبار، از آن بهره ‌برده و نسبت به آن اهتمام داشتند؛ و از سوي ديگر نيز پيروان مكتب اجتهاد (شيخ بهايي، ميرداماد، حسين بن رفيع الدين، محقق خوانساري و فرزندش، محقق شيرواني، فاضل هندي و ...)، به‌رغم اينكه در ضعف به سر مي‌بردند، ولي همچنان رويكرد پيشينيان خود را ادامه مي‌دادند، امّا هرگز رويكرد افراطي حلقه فكري محقق اردبيلي را ادامه نداده، و حتي برخي از آنان (نوه شهيدثاني، فاضل توني، محقق سبزواري و ...) تاثيراتي را از اخباري‌گري نيز پذيرفته و در پذيرش روايات توسعه بيشتري را قائل شده بودند.

56576

دانشگاه وليعصر رفسنجان

علوم قرآن و حديث

فرهاد زينلي بهزادان