بررسي رابطه اي پذيرفتاري مغناطيسي با پايداري خاكدانه ها در دو ژئو فرم بادي دشت داوران رفسنجان

اطلاعات بسيار اندكي در مورد پذيرفتاري مغناطيسي خاك و ارتباط آن با پايداري خاكدانه‌ها در واحدهاي ژئومورفيك موجود در مناطق خشك وجود دارد. هدف اصلي پژوهش حاضر، بررسي روابط بين پذيرفتاري مغناطيسي با پايداري خاكدانه‌ها و شكل¬هاي مختلف آهن در دو واحد ژئومورفيك دشت ريگي و پهنه‌ي رسي پوشيده با رسوبات بادرفتي در منطقه¬ي داوران رفسنجان بود. پس از برداشت 50 نمونه‌ي خاك سطحي (صفر تا 10 سانتي‌متر) از واحد دشت ريگي و 43 نمونه‌ از واحد پهنه‌ي رسي پوشيده با رسوبات بادرفتي، پذيرفتاري مغناطيسي، ميانگين وزني قطر خاكدانه¬ها و برخي از مهمترين ويژگي‌هاي فيزيكي و شيميايي آن‌ها اندازه‌گيري شد. نتايج نشان داد كه ميانگين مقدار پذيرفتاري مغناطيسي در دشت ريگي، 53/842 و در پهنه¬ي رسي، 13/632 (*10-8 m3 Kg-1) است كه اين مقادير نسبت به ميانگين خاك‌هاي ايران، خيلي زياد است و عامل اصلي آن را بايد در مواد مادري منطقه جست¬وجو نمود. پايين بودن ميانگين پذيرفتاري مغناطيسي وابسته به فركانس در هر دو واحد مطالعاتي نيز بر اين موضوع صحه مي¬گذارد. ميانگين وزني قطر خاكدانه-ها در واحد دشت ريگي از 20/1 تا 93/1 ميلي¬متر و در واحد پهنه‌ي رسي از 54/0 تا 80/1 ميلي¬متر متغير بود. يافته‌هاي پژوهش حاضر نشان داد رابطه¬ي همبستگي مستقيمي بين شكل¬هاي آهن (ديتيوناتي و اگزالاتي) با پايداري خاكدانه¬ها در هر دو ژئوفرم مطالعاتي مشاهده شد؛ ليكن ميزان اين همبستگي براي آهن ديتيوناتي بسيار بالا و معنادار بود. نتايج هم¬چنين بيانگر وجود يك رابطه¬ي همبستگي منفي بين پذيرفتاري مغناطيسي با قابليت هدايت الكتريكي، ماده‌ي آلي و كربنات كلسيم معادل در هر دو واحد ژئومورفيك مطالعاتي بود. رابطه¬ي همبستگي مثبت و معناداري بين سيلت كل، شن كل و اجزاي آن با پذيرفتاري مغناطيسي در هر دو واحد ژئومورفيك مطالعاتي مشاهده شد. به¬علاوه، بين ميانگين وزني قطر خاكدانه¬ها و پذيرفتاري مغناطيسي، همبستگي منفي مشاهده شد كه دليل احتمالي آن، وجود شن زياد حاصل از بادرفت و اثر سوء آن بر پايداري خاكدانه مي¬تواند باشد. پراش¬نگارهاي اشعه¬ي ايكس نمونه¬ي خاك با بيشترين پذيرفتاري مغناطيسي، نشانگر وجود مقادير قابل توجهي كاني-هاي مغناطيسي مگنتيت و هماتيت در آن بود؛ در حالي¬كه نمونه¬ي با كمترين پذيرفتاري مغناطيسي، فاقد اين كاني¬ها و داراي مواد ديامغناطيسي چون گچ، كلسيت و كوارتز بود. نتايج حاصل از مدل رگرسيون گوياي آن بود كه دو متغير آهن ديتيوناتي و شن، تأثير معناداري بر پذيرفتاري مغناطيسي و سه متغير شن، رس و قابليت هدايت الكتريكي، تأثير معناداري بر پايداري خاكدانه¬ها داشتند. هم¬چنين، تحليل مميزي انجام‎شده نشان داد كه مهم‌ترين متغيرهاي مؤثر بر تفكيك دو واحد ژئومورفيك مطالعاتي به ترتيب آهن ديتيوناتي، ميانگين وزني قطر خاكدانه‌ها، رس و آهن اگزالاتي بودند و جداسازي اين دو واحد با درجه‌ي اطمينان 93 درصد به¬درستي انجام شده است.

53282

دانشگاه وليعصر رفسنجان

عليرضا كريمي -علي اصغر بسالت پور

علوم خاك

عيسي اسفنديارپور