پاسخ بويايي شته جاليز (Aphis gossypii) و شكارگر آن (Menochilus sexmaculatus) به تركيبات فرار ميزبان در سطوح اول و دوم غذايي

شته جاليزAphis gossypii Glover (Hem.: Aphididae) يكي از آفات مهم گلخانه‌اي است كه سبب كاهش محصول و پايين آمدن كيفيت ميوه مي‎گردد. مديريت موثر آفات علاوه‌بر تكنيك‎هاي سنتي كنترل، نيازمند دانستن چگونگي ميزبان‎يابي آفت و يا عامل كنترل بيولوژيك است. كفشدوزك (Col.: Coccinellidae) Menochilus sexmaculatus يكي از شكارگرهاي مهم برخي آفات از جمله شته‎ها، تريپس‎ها، مگس‎هاي سفيد، شپشك‎ها و پسيل‎ها مي‌باشد. هدف از اين پژوهش، تعيين نقش مواد فرار متصاعد شده از چهار گياه كدو رقم كلاريتا، گوجه‌فرنگي رقم سانسيد، خيار رقم رويال و بادمجان رقم باگيرا در ترجيح ميزباني آفت و پاسخ كفشدوزكM. sexmaculatus به محرك‌هاي شيميايي شته جاليز، تركيبات فرار برگ‌هاي سبز و تركيبات فرار القايي بود. در تمامي آزمايش‌ها، دستگاه بويايي‎سنج Y شكل با دو بازوي فرعي مورد استفاده قرار گرفت. تجزيه و تحليل داده‎ها با استفاده از آزمون مربع كاي و در سطح آماري پنج درصد انجام شد. نتايج نشان داد كه تركيبات فرار ساطع شده از گياهان سالم كدو، خيار و بادمجان در مقايسه با هواي پاك براي شته جاليز جذابيت بيشتري دارند ولي اين آفت هيچ‌گونه ترجيحي بين گياه سالم گوجه‌فرنگي و هواي پاك نشان نداد. در بررسي محرك‌هاي شيميايي تركيبات القايي گياهان آلوده به شته در مقابل هواي پاك، شته‌ها فقط به گياه خيار آلوده جلب شدند. همچنين، مقايسه رفتار بويايي شته به تركيبات فرار برگ‎هاي سبز گياهان سالم و تركيبات فرار القايي منتشر شده از گياهان آلوده به شته نشان داد كه اين آفت به‌طور معني‌داري به سمت بازوي داراي برگ گياه خيار آلوده جلب گرديد ولي در ميزبان‌هاي كدو و بادمجان به سمت برگ‌هاي سالم جذب شدند. در بررسي پاسخ بويايي شته جاليز به تركيبات فرار ساطع شده از هم‌گونه‌ها و گياهان آلوده، اختلاف معني‌داري در جلب اين آفت به سمت رايحه گياهان آلوده گوجه‌فرنگي، كدو و بادمجان مشاهده نشد اما در گياه خيار شته‌ها به سمت بازوي رايحه خيار آلوده جلب شدند. نتايج پاسخ بويايي شته جاليز به گياهان آلوده چهار رقم ميزبان در مقايسه با گياهان آلوده به همراه هم‌گونه‌ها نشان داد كه شته جاليز هيچ‌ ترجيحي بين گياهان آلوده بادمجان، كدو و گوجه‌فرنگي در مقابل گياهان آلوده به همراه هم‌گونه‌ها نشان نداد اما به‌طور معني‌داري به خيار آلوده فاقد هم‌گونه جذب شد. در بررسي پاسخ بويايي كفشدوزك M. sexmaculatus به محرك‎هاي شيميايي شته جاليز نتايج نشان داد رفتار آن‌ها بيشتر تحت تاثير رايحه‌هاي ساطع شده از گياهان آلوده داراي پوره و حشره كامل شته جاليز مي‌باشد. شناسايي، سنتز و استفاده از تركيبات فرار جلب‎كننده عوامل كنترل بيولوژيك مي‎تواند كارآيي استفاده از اين عوامل را براي كنترل آفات هر چه بيشتر افزايش ‎دهد

52118

دانشگاه وليعصر رفسنجان

امين مقبلي

حشره شناسي

مهدي ضياء الديني