فرهنگ كنايات و ضرب‌المثل‌هاي عاميانه در داستان‌هاي كوتاه فارسي (با تكيه بر داستان‌هاي كوتاه صادق هدايت، صادق چوبك، محمود دولت‌آبادي و هوشنگ مراديِ‌كرماني)

فرهنگ‏عامه، فرهنگ نانوشتة مردم كوچه و بازار و طبقات فرودست جامعه است كه به دلايل مختلف از جمله خفقان سياسي و اجتماعي، ظلم و ستم اربابان و زمين‏داران بر رعيت، كثرت قشر بي‌سواد جامعه، نا‏آگاهي افراد جامعه از اهميت اين فرهنگ عظيم و ... از ثبت و ضبط بركنار بوده و به صورت شفاهي از نسلي به نسل بعد منتقل شده است. كنايه و ضرب‏المثل از عناصر اصلي فرهنگ‏عامه محسوب مي‏شوند كه به دليل كوتاهي، جذابيت، سادگي و حسن‏تأثيري كه دارند، مانند شعر در بين مردم رواج مي‏يابند. يكي ديگر از ويژگي‏هاي كنايات و ضرب‏المثل‏ها، بُعد اندرزي آن‏هاست؛كنايات و ضرب‏المثل‏ها حاصل تجارب افراد دانا و آزموده است و در ورايِ هر كدام از آن‏ها داستان و حكمتي اندرزي نهفته است كه مي‏تواند براي افراد جامعه در هر دوره‏اي مفيد باشد. كنايات و ضرب‏المثل‏ها هم‏چنين مي‏توانند فضاي سياسي و اجتماعي دوران نويسنده و بسياري از حقايق تاريخي را آشكار كنند. صادق هدايت، صادق چوبك، محمود دولت‏آبادي و هوشنگ مرادي‏كرماني از نويسندگان صاحب‏سبك معاصرند كه به اهميت فرهنگ‏عامه پي‏برده و از عناصر آن به ويژه كنايه و ضرب‌المثل‌هاي عامه براي غناي هر چه بيشتر آثارشان به شيوه‏هاي گوناگون بهره برده‏اند. كاربرد كنايات و ضرب‏المثل‎ها درآثار اين نويسندگان از دو جهت حائز اهميت است: نخست نشان‌دهندة اين است كه اين نويسندگان تا چه حد با مردم و فرهنگ مردم در ارتباط بوده‏اند و از عناصر فرهنگعامه در زبان خويش استفاده كرده‌اند و ديگر اين‌كه نثر آن‌ها تا چه حد توانسته است در ميان فرهنگعامّه رسوخ كند و در موقعيت‌هاي مختلف بر زبان مردم جاري شود. براساس نتايج اين پژوهش، كنايات و ضرب المثل‌هاي عامه در داستان‌هاي صادق هدايت بيشتر جنبة اجتماعي، طنز، انتقاد از فقر و فاصله طبقاتي دارد؛ كنايات و ضرب‌المثل‌هاي فرهنگعامه در آثار چوبك بيشتر در قالب خرافه و خرافه‏پرستي نمود ‏يافته و در داستان‌هاي دولت‏آبادي دين و مذهب و عقايد مردم سبزوار مبناي انعكاس كنايات و ضرب‌المثل‌هاي عامه واقع شده و در داستان‌هاي هوشنگ مرادي‏كرماني نيز بيشتر خاطرات دوران كودكي و محل‏زندگي در آثارش نمود‏ خاصييافته است

50170

دانشگاه وليعصر رفسنجان

سعيد حاتمي

زبان وادبيات فارسي

جليل شاكري