هويت در شعر مهدي اخوان ثالث به روش تحليل گفتمان

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺍﻧﺘﻘﺎﺩﻱ ﮔﻔﺘﻤﺎﻥ، ﻧﻮﻋﻲ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪﻱ ﻣﻴﺎﻥ ﺭﺷﺘﻪﺍﻱ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺑﻪ ﻋﻨﻮﺍﻥ ﺭﻭﺷﻲ ﻧﺴﺒﺘﺎًﹰ ﺟﺪﻳﺪ ﺩﺭ ﻧﻘﺪ ﺍﺩﺑﻲ، ﺩﺭ ﭘﻲ ﺗﺠﺰﻳﻪ ﻭ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻣﺘﻦ، ﺧﻮﺍﻧﺸﻲ ﺩﻗﻴﻖ ﻭ ﻋﻤﻴﻖ ﺍﺯ ﺁﻥ ﺍﺭﺍﺋﻪ ﻣﻲﺩﻫﺪ. اخوان يكي از بهترين شاعران معاصر ادبيات ما است كه ابعاد گفتماني در شعرش از نمود بسيار بالايي برخوردار است و كمتر شاعر معاصري را مي‎شناسيم كه از اين نظر بتواند با او رقابت كند. ﺩﺭ ﺍﻳﻦ ﭘﮋﻭﻫﺶ، ﺍﺯ ﻣﻴﺎﻥ ﻧﻈﺮﻳﻪﻫﺎﻱ ﻧﺴﺒﺘﺎًﹰ ﻣﺘﻔﺎﻭﺗﻲ ﮐﻪ ﺩﺭﺑﺎﺭﻩﻱ ﺗﺤﻠﻴﻞﮔﻔﺘﻤﺎﻥ ﻭﺟﻮﺩ ﺩﺍﺭﺩ، ﺍﺯ ﺭﻭﺵ «ﺗﺤﻠﻴﻞﺍﻧﺘﻘﺎﺩﻱ ﮔﻔﺘﻤﺎﻥ» نورمن ﻓﺮﮐﻼﻑ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ. ﺭﻭﺵ ﻓﺮﮐﻼﻑ ﮐﻪ ﺭﻭﺷﻲ ﺟﺎﻣﻊﺗﺮ ﺍﺯ ﺳﺎﻳﺮ ﺭﻭﺵﻫﺎ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻲﺭﺳﺪ، ﺩﺍﺭﺍﻱ ﺳﻪ ﻣﺮﺣﻠﻪﻱ ﺗﻮﺻﻴﻒ، ﺗﻔﺴﻴﺮ ﻭ ﺗﺒﻴﻴﻦ ﺍﺳﺖ. نگارنده ﭼﻨﺪ ﺷﻌﺮ ﺭﻭﺍﻳﻲ ﺍﺯ ﺍﺧﻮﺍﻥ، ﺩﺭ ﭼﺎﺭﭼﻮﺏ ﺭﻭﺵ ﻓﻮﻕ ﻣﻮﺭﺩ ﺑﺮﺭﺳﻲ ﻭ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻗﺮﺍﺭ داده‎ است ﺗﺎ ﻣﺆﻟﻔﻪﻫﺎﻱ ﮔﻔﺘﻤﺎﻥﻣﺪﺍﺭ و ابعاد هويتي آن‎ها ﺩﺭ ﺍﺑﻌﺎﺩ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺤﺘﻮﺍﻳﻲ، ﺻﻮﺭﻱ ﻭ ﻓﺮﺩﻱ ﻭ ﺍﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺭﻭﺷﻦ ﮔﺮﺩﺩ. ﺩﺭ ﺍﻳﻦ ﺭﺍﺳﺘﺎ ﻣﺸﺨﹼﺺ ﮔﺮﺩﻳﺪ ﮐﻪ ﺑﺴﻴﺎﺭﻱ ﺍﺯ ﺁﻭﺍﻫﺎ، ﻭﺍﮊﮔﺎﻥ، ﺍﻓﻌﺎﻝ، ﻭﺟﻮﻩ ﻓﻌﻠﻲ، ﺭﻭﺍﺑﻂ ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ، ﻋﺒﺎﺭﺗﺒﻨﺪﻱ ﺑﻨﺪﻫﺎ ﻭ ﺟﻤﻠﻪﻫﺎ، ﺍﻧﺴﺠﺎﻡ ﻭ ﺷﻜﻞ ﺻﻮﺭﻱ ﻭ ... ﺩﺭ ﺍﺷﻌﺎﺭ ﺍﺧﻮﺍﻥ ﺩﺍﺭﺍﻱ ﺑﺴﺎﻣﺪ ﻭ ﺑﺎﺭﹺﮔﻔﺘﻤﺎﻧﻲﻫﺴﺘﻨﺪ. ﺑﻪ ﻃﻮﺭ ﮐﻠّﻲ ﮔﻔﺘﻤﺎﻥﻫﺎﻱ ﻗﺎﺑﻞ ﺑﺮﺩﺍﺷﺖ ﺍﺯ ﺍﺷﻌﺎﺭ ﻣﻮﺭﺩ ﺑﺮﺭﺳﻲ ﺭﺍ، ﻣﻲﺗﻮﺍﻥ ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻤﺎﻥﻫﺎﻱ ﺧﻮﺩﺁﮔﺎﻩ ﻭ ﻧﺎﺧﻮﺩﺁﮔﺎﻩ، ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﮔﻔﺘﻤﺎﻥﻫﺎﻱ ﺍﻳﺪﺋﻮﻟﻮﮊﻳﮑﻲ، ﻓﻠﺴﻔﻲ، ﺳﻴﺎﺳﻲ ﻭ ﻫﻮﻳﺘﻲ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﮐﺮﺩ ﮐﻪ ﻫﻤﻪﻱ ﺁﻧﻬﺎ ﺑﺎ ﺷﺨﺼﻴﺖ، ﺯﻧﺪﮔﺎﻧﻲ ﻭ ﺟﺎﻣﻌﻪﻱ ﺷﺎﻋﺮ ﻭ ﺷﺮﺍﻳﻂ ﺣﺎﮐﻢ ﺑﺮ ﺁﻥ ﺍﺭﺗﺒﺎﻃﻲ ﺗﻨﮕﺎﺗﻨﮓ ﺩﺍﺭﻧﺪ. ﺑﻌﻀﻲ ﺍﺯ ﺍﻳﻦ ﮔﻔﺘﻤﺎﻥﻫﺎ ﻋﺒﺎﺭﺗﻨﺪ ﺍﺯ: ﻧﺎﺍﻣﻴﺪﻱ، ﺷﮑﺴﺖ، ﺟﺒﺮﺍﻧﮕﺎﺭﻱ، ﻧﺎﺳﻴﻮﻧﺎﻟﻴﺴﻢ، ﻣﺒﺎﺭﺯﻩ، ﺍﻋﺘﺮﺍﺽ ﻭ ﺍﻧﺘﻘﺎﺩ، ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ ﺿﺪﺍﺭﺯﺵﻫﺎ، ﺟﺪﺍﻝ سنّت ﻭ ﻣﺪﺭﻧﻴﺘﻪ ﻭ ﺟﺴﺖ‎ﻭﺟﻮﻱ ﻫﻮﻳﺖ

49109

دانشگاه وليعصر رفسنجان

زهرا غريب حسيني

ادبيات فارسي

نرگس باقري