انسان كامل از منظر شهريار،سهراب سپهري و قيصر امين پور

دانشگاه ولي عصر

ارشد

معرفي انسان كامل و تعيين شاخصه‌هاي مهمّ او، از هزاره‌هاي پيش شروع شده است. ابن‌عربي اوّلين نظريه‌پرداز مبحث خاتم الاوليا بود. وي با بيان اين مطلب كه خاتم اوليا در هر دوران مقرّب‌ترين اشخاص به پروردگار است، موضوع تبيين مصداق انسان كامل را جزو موضوعات جذّاب و بنيادي ادب و عرفان فارسي درآورد. اين پژوهش به دنبال درك و بررسي شباهت‌ها و تفاوت‌هاي انسان كامل از ديدگاه سه شاعر معاصر، شهريار، سهراب سپهري و قيصر امين‌پور است كه نشانه‌هايي از نظريه‌ي انسان كامل را گاه به صورت انسان ايده‌آل تاريخي و مذهبي ذكر كرده‌اند. اين پژوهش به صورت اسنادي – كتابخانه‌اي به توصيف و تحليل مصاديق انسان كامل و ذكر ويژگي‌هاي نمادين اين الگوي آرماني مي‌پردازد. بر اساس نتايج به دست آمده از اين پژوهش، شهريار و قيصر امين‌پور كساني را انسان كامل مي‌دانند كه از جانب خداوند بر ساير انسان‌ها ولايت داشته و مقيّد به دين اسلام و توحيد باشند. به عنوان مثال، چهارده معصوم و امام خميني، به عنوان انسان‌هاي كامل در اشعار شهريار و قيصر امين‌پور معرفي شده‌اند. اما انسان كامل از منظر سهراب سپهري، محدود به يك دين يا ملّت خاص نيست و هر كسي كه بتواند به جاودانگي و مقام والاي قرب و تكلّم با خداوند نايل آيد، يا اين‌كه بتواند با ديدي متفاوت و عدالت‌گرايانه به انسان و هستي بنگرد، مي‌تواند انسان كامل باشد و به كمك ساير مخلوقات بشتابد. در ميان اشعار سهراب سپهري هم هيچ اسم خاصي به عنوان يك انسان كامل ديده نمي‌شود و تنها از خويش به عنوان انساني والا و به كمال رسيده سخن مي‌گويد. گاهي اوقات نيز، صفات مربوط به انسان كامل را به صورت نمادين بيان نموده‌اند. قيصر امين‌پور براي بيان سه مورد از مهم‌ترين ويژگي‌هاي انسان كامل، يعني، كامل‌ترين صورت مخلوقات بودن، جامع جميع صفات آرماني بودن و عبوديت محض و عبد خالص بودن، گل آفتابگردان، گل سرخ و ني را در معناي نمادين آن‌ها به گرفته است. شهريار و سهراب سپهري نيز از واژه‌هاي «كوه» و «درخت» واسطه‌ي فيض بودن انسان كامل را خواسته‌اند. هم‌چنين، قيصر امين¬پور ، از رنگ‌ها (سبز، سرخ و سبزِ سرخ) در معناي نمادين تكامل و جاودانگي استفاده كرده است.

47685

دانشگاه وليعصر رفسنجان

جليل شاكري

زبان و ادبيات فارسي

زهرا غريب حسيني