"تبيين نظري سالمندي موفق در زنان: ارائه مدل"

دانشگاه علوم پزشكي تهران

تبيين نظري سالمندي موفق در زنان: ارائه مدل زمينه: امروزه به ‌دليل ارتقاي اميد به زندگي در سراسر دنيا، تمركز از موضوع طول عمر و بقاي فيزيكي، به ‌سوي كيفيت و ماهيت بقا و چگونگي سالمندي موفق تغيير يافته است. سالمندي موفق، مفهومي چند‌بعدي، نسبي و فرايندي وابسته به زمينه است كه مسيرها و پيامدهاي متفاوتي دارد. بنابراين، استفاده از نظريه‌ها و مدل‌هاي ساخته‌شده در يك جامعه، نمي‌تواند الگويي مناسب براي سالمندان در جوامع ديگر باشد. لذا، اين مطالعه با هدف تبيين نظري سالمندي موفق در زنان و ارائه مدلي متناسب با كشور ايران انجام گرديد. روش پژوهش: مطالعه كيفي حاضر، با استفاده از رويكرد نظريه بسترزاد، طي سال‌هاي 1391 الي 1394 انجام شد. جمعيت اصلي در اين پژوهش، سالمندان زن بالاي 60 سال ساكن جامعه ، با توانايي درك و صحبت به زبان فارسي، داراي سلامت شناختي با امتياز بالاي 7 ابزار AMT (Abbreviated Mental Test) بودند كه تمايل به شركت در مطالعه داشتند. نمونه‌گيري در اين مطالعه، به ‌شكل مبتني بر هدف شروع و با نمونه‌گيري نظري خاتمه يافت. در فرايند انتخاب مشاركت‌كنندگان، از نمونه‌گيري گلوله‌برفي نيز استفاده شد. به ‌منظور تأييد و تكميل اطلاعات و بر اساس نظريه در حال شكل‌گيري، زنان اعضاي خانواده سالمند و زنان جوان و ميانسال نيز در اين مطالعه شركت داده شدند. نمونه‌گيري تا رسيدن به اشباع نظري ادامه يافت. مصاحبه‌هاي عميق و نيمه ساختار‌مند، روش اصلي جمع‌آوري داده‌ها بود. در مجموع، 21 زن 28 تا 96 ساله مورد مصاحبه قرار گرفتند. داده‌هاي حاصل از مصاحبه‌ها، روايات مكتوب مشاركت‌كنندگان و يادداشت‌هاي عرصه، با رويكرد نظريه بستر‌زاد، نسخه Corbin و Strauss (2008) تحليل شد. يافته‌ها: در مرحله مفهوم‌پردازي داده‌ها 51 طبقه اوليه، 15 زيرطبقه و 4 طبقه اصلي شناسايي شد. طبقات اصلي «درك تلخ و شيرين گذر عمر»، و «موانع و تسهيل‌كننده‌هاي جريان زندگي»، ناظر بر زمينه و طبقات اصلي «همراهي با قافله عمر در سايه تهديد و فرصت» و «عجين‌شدن با زندگي» ناظر بر فرايند بودند كه به ترتيب، راهبردهاي استفاده‌شده در پاسخ به زمينه و پيامد آن را نشان مي‌دادند. با تركيب و يكپارچگي طبقات، «دوستي با گذر عمر» به‌عنوان طبقه مركزي مطالعه شناسايي شد كه با طبقات ديگر ارتباط داشت و به‌طور مستمر در تمامي مراحل زندگي صورت مي‌گرفت تا فرد سالمندي موفقي را داشته باشد. نتيجه‌گيري: سالمندي موفق، فرايندي پوياست كه از مواجهه با تغييرات گذر زمان، در بستري از موانع و تسهيل‌كننده‌هاي جريان زندگي و بر اساس دركي از تلخ و شيرين گذر عمر آغاز شده و از طريق راهبرد‌هاي پيشگيري كننده از وقوع تهديد، خودكنترلي درون در برابر تهديد، مقابله با تهديد و بهينه‌سازي گذر عمر در سايه فرصت، در راستاي دوستي با گذر عمر انجام مي‌گيرد. اين راهبردها، همگام با يكديگر يا به‌ طور متوالي به‌كار گرفته مي‌شود تا فرد عليرغم تغييرات تجربه شده در فرايند مسن‌شدن، با زندگي عجين شود. كاركنان نظام سلامت كشور، با درك فرايند سالمندي موفق و عوامل مؤثر بر آن مي‌توانند نقش مهمي در ارتقاي سالمندي موفق زنان با ارائه خدمات جامع حمايتي، مشاوره‌اي و مراقبتي داشته باشند. همچنين، سازمان‌ها و انجمن‌هاي حمايت‌كننده زنان، با توجه به نقش موانع و تسهيل‌كننده‌هاي جريان زندگي در دوستي با گذر عمر، مي‌توانند در ايجاد شرايط مطلوب زندگي براي دستيابي به سالمندي موفق تلاش نمايند. كليد واژه : سالمندي موفق، زنان، نظريه بسترزاد

33345

علوم پزشكي تهران