بررسي نقش ميانجي عزت نفس در ارتباط بين سبك‌هاي دلبستگي و پيوند والديني با عود در اعتياد در بين معتادان

پديده عود و بازگشت مجدد به مصرف مواد مخدر يكي از چالش‌هاي اساسي در فرآيند درمان اعتياد است كه عميقاً تحت تأثير ريشه‌هاي روان‌شناختي و الگوهاي ارتباطي خانواده قرار دارد. در همين راستا، پژوهش حاضر با هدف بررسي نقش ميانجي عزت نفس در ارتباط بين سبك‌هاي دلبستگي و پيوند والديني با عود در اعتياد در بين افراد داراي سوءمصرف مواد انجام شد. پژوهش حاضر از نظر هدف، كاربردي و از لحاظ ماهيت و روش، توصيفي-همبستگي مبتني بر مدل‌يابي معادلات ساختاري (SEM) بود. جامعه آماري پژوهش را كليه افراد مبتلا به سوءمصرف مواد با سابقه عود مجدد در شهر سميرم در سال 1404 تشكيل دادند كه از اين ميان، نمونه‌اي به حجم 200 نفر با استفاده از روش نمونه‌گيري در دسترس انتخاب شد. براي گردآوري داده‌ها از پرسشنامه‌هاي زمان وقوع عود آدينوف (TQR)، دلبستگي كولينز و ريد (RAAS)، پيوند والديني پاركر (PBI) و عزت نفس روزنبرگ (RSES) استفاده گرديد. تجزيه‌وتحليل داده‌ها پس از بررسي پيش‌فرض‌ها، با استفاده از روش حداقل مربعات جزئي و نرم‌افزارهاي SPSS و Smart PLS انجام گرفت. يافته‌هاي پژوهش نشان داد كه مدل ساختاري از برازش كلي مطلوبي برخوردار است. نتايج آزمون فرضيه‌ها حاكي از آن بود كه سبك دلبستگي ايمن و رابطه صميمانه والديني تأثير مستقيم، مثبت و معنادار، و در مقابل، سبك دلبستگي اضطرابي و تلاش براي وابستگي تأثير مستقيم، منفي و معناداري بر عزت نفس دارند. همچنين، متغير عزت نفس تأثير مستقيم، منفي و معناداري بر عود اعتياد دارد (ضريب تأثير 42/0). نتايج بررسي مسيرهاي غيرمستقيم نيز تأييد كرد كه عزت نفس در رابطه بين ابعاد پيوند والديني و سبك‌هاي دلبستگي با عود در اعتياد، نقش ميانجي معناداري ايفا مي‌كند (05/0p<‎). در نتيجه، يافته‌هاي پژوهش نشان داد كه مدل ساختاري از برازش مطلوبي برخوردار است و عزت‌نفس نقش ميانجي معنادار در رابطه بين سبك‌هاي دلبستگي و پيوند والديني با عود اعتياد ايفا مي‌كند. سبك دلبستگي ايمن و رابطه صميمانه والديني از طريق افزايش عزت‌نفس، عود را كاهش مي‌دهند، در حالي‌كه سبك اضطرابي و تلاش براي وابستگي از طريق كاهش عزت‌نفس، احتمال بازگشت به مصرف را افزايش مي‌دهند. بنابراين، عزت‌نفس به عنوان حلقه واسط كليدي، كيفيت روابط خانوادگي اوليه را به رفتارهاي اعتيادي متصل مي‌كند. در مجموع، تقويت عزت‌نفس، اصلاح الگوهاي دلبستگي و بهبود روابط والد-فرزند مي‌تواند رويكرد مؤثري براي كاهش نرخ عود و ارتقاي پايداري درمان اعتياد باشد.

238559

دانشگاه اردكان

آريانپور حميدرضا Aryanpour Hamid Reza