بررسي تغييرات پوشش گياهي اراضي بياباني پايين دست سد نساء بم

مديريت و كنترل بيابان

3/16/2026 12:00:00 AM

چكيده: احداث سدها در مناطق خشك و نيمه‌خشك، علاوه بر مزاياي تأمين آب و انرژي، پيامدهاي زيست‌محيطي قابل توجهي بر اكوسيستم‌هاي پايين‌دست دارد. جنگل‌هاي كهور ايراني در شرق استان كرمان (شهرستان‌هاي فهرج و ريگان) با وسعت بيش از 35 هزار هكتار، يكي از مهم‌ترين ذخيره‌گاه‌هاي جنگلي بياباني كشور محسوب مي‌شوند كه تحت تأثير احداث سد نساء بم قرار گرفته‌اند. هدف اين پژوهش، ارزيابي تغييرات پوشش گياهي و رطوبت خاك در اراضي بياباني پايين‌دست سد نساء بم با استفاده از تكنيك‌هاي سنجش از دور است. اين ذخيره‌گاه جنگلي با وسعت بيش از 35 هزار هكتار، يكي از بزرگ‌ترين جنگل‌هاي كهور ايران و از مهم‌ترين زيستگاه‌هاي جانوري شرق استان كرمان محسوب مي‌شود كه پس از احداث سد نساء بم، تحت تأثير تغييرات هيدرولوژيكي قرار گرفته است. در اين مطالعه، از تصاوير ماهواره‌اي لندست 5 (TM) و لندست 8 (OLI/TIRS) در دو بازه زماني ده‌ساله قبل (2000-2009) و بعد (2011-2020) از آبگيري سد استفاده شد. شاخص بهبوديافته پوشش گياهي (EVI) و شاخص خشكسالي مرئي و مادون قرمز موج كوتاه (VSDI) محاسبه گرديد. سپس، با به‌كارگيري روش تحليل بردار تغيير (CVA)، بزرگي و جهت تحليل و طبقه‌بندي شد. يافته‌ها: نتايج نشان داد كه حداكثر مقدار EVI از 23/0 در دوره قبل به 21/0 در دوره بعد از احداث سد كاهش يافته و حداكثر VSDI نيز از 86/0 به 83/0 تنزل پيدا كرده است. تحليل بردار تغيير آشكار ساخت كه 83/2 درصد (9/19884 هكتار) از منطقه مورد مطالعه دچار تخريب همزمان پوشش گياهي و رطوبت خاك شده است. در مقابل، تنها 2 درصد (478 هكتار) از منطقه وضعيت بهبود و احيا را نشان داد. از نظر شدت تخريب، كلاس‌هاي زياد (5/21%) و خيلي زياد (4/19%) مجموعاً بيشترين سهم را به خود اختصاص دادند و عمدتاً در بخش‌هاي نيمه شمالي و مركزي منطقه متمركز شدند، در حالي كه تخريب كم و خيلي كم در نيمه جنوبي غالب بود. احداث سد نساء بم تأثيرات عميق، گسترده و عمدتاً منفي بر پوشش گياهي و رطوبت خاك اكوسيستم‌هاي پايين‌دست، به ويژه جنگل‌هاي كهور ايراني، داشته است. تخريب گسترده (بيش از 83 درصد منطقه) يك زنگ خطر جدي براي بيابان‌زايي، فرسايش خاك، كاهش تنوع زيستي و تهديد معيشت جوامع محلي محسوب مي‌شود. يافته‌هاي اين پژوهش، ضرورت بازنگري در الگوهاي رهاسازي آب سد، اجراي برنامه‌هاي احياي پوشش گياهي بومي و اتخاذ رويكردهاي جامع مديريت پايدار منابع آب و خاك در مناطق خشك را آشكار مي‌سازد.

238557

دانشگاه اردكان

تازه مهدي tazeh mahdi , كلانتري سعيده kalantari saeideh