بررسي اثر تاريخ كاشت، دور آبياري و بيوچار بر رشد و عملكرد كنجد

علوم و مهندسي آب گرايش آبياري و زهكشي

9/22/2025 12:00:00 AM

محدوديت شديد منابع آب و در نتيجه آن تنش خشكي همواره توليد محصولات كشاورزي را در اراضي فارياب تهديد مي¬كند. قرار دادن گياهان مقاوم به تنش¬هاي محيطي در الگوي كشت چنين مناطقي، ضروري به نظر مي-رسد. كنجد از جمله گياهان روغني و صنعتي است كه به شرايط سخت محيطي تا حدودي مقاوم است و كشت آن مي¬تواند بخشي از نياز كشور براي توليد محصولات كنجدي و توليد روغن¬هاي نباتي سالم و مفيد را تأمين كند. پژوهش حاضر با هدف بررسي اثر دورهاي مختلف آبياري در تاريخ¬هاي مختلف كاشت و با حضور و عدم حضور بيوچار به عنوان اصلاح¬كننده خاك بر روي كنجد رقم اولتان انجام شد. بدين منظور آزمايشي در سال زراعي 1402-1401 در ايستگاه تحقيقاتي دانشگاه اردكان به صورت كرت¬هاي دوبار خرد شده در قالب طرح بلوك¬هاي كامل تصادفي و با سه تكرار انجام شد. دور آبياري به عنوان فاكتور اصلي شامل دو سطح 4 (I1) و 8 روز (I2)، تاريخ كاشت به عنوان فاكتور فرعي شامل كاشت در تاريخ¬هاي 1 خرداد (PD1)، 20 خرداد (PD2)، 10 تير (PD3) و 30 تير ماه (PD4) و استفاده از اصلاح¬كننده خاك (بيوچار تهيه شده از پوسته سخت پسته، بادام و گردو) به عنوان فاكتور فرعي فرعي شامل دو سطح بدون بيوچار (B0) و كاربرد 10 تن در هكتار بيوچار (B1) در لايه سطحي خاك بود. صفات فيزيولوژيكي، مورفولوژيكي و عملكرد و اجزاي عملكرد كنجد تحت تأثير فاكتورهاي آزمايشي اندازه¬گيري گرديد. نتايج نشان داد كه دور آبياري و تاريخ كاشت و بيوچار بر اكثر صفات مورد بررسي اثر معني¬دار داشتند. با افزايش دور آبياري از 4 به 8 روز عملكرد و اجزاي عملكرد كنجد كاهش معني¬دار نشان داد. بررسي اثر تاريخ كاشت نشان داد كه با تأخير در تاريخ كاشت روند افزايشي در صفاتي مانند تعداد كپسول در بوته، وزن هزار دانه، شاخص برداشت و به تبع آن¬ها عملكرد دانه و روغن مشاهده گرديد، عليرغم اينكه عملكرد بيولوژيك با به تعويق انداختن تاريخ كاشت سير كاهشي نشان داد. كاربرد بيوچار باعث افزايش معني¬دار شاخص سطح برگ (3/10 درصد)، وزن هزار دانه (9/10 درصد)، عملكرد بيولوژيك (6 درصد)، دانه (13 درصد)، روغن (7/18 درصد)، بهره¬وري مصرف آب براي توليد دانه (6/26) و بهره¬وري مصرف آب براي توليد روغن (4/39) نسبت به تيمار شاهد شد. همچنين باعث كاهش معني¬دار نشت يوني (5 درصد) و افزايش معني¬دار شاخص سبزينگي (6/6 درصد) و پتانسيل آب برگ (8/6 درصد) گرديد. بطور كلي نتايج عملكرد، اجزاي عملكرد، بهره¬وري مصرف آب و صفات فيزيولوژيك كنجد رقم اولتان حاكي از آن بود كه تأخير در تاريخ كاشت اين رقم در منطقه گرم و خشك اردكان موجب همزماني مراحل حساس رشد مثل گلدهي، تشكيل كپسول و پر شدن دانه با شرايط محيطي مناسبتري شده و كميت محصول را افزايش مي¬دهد. توصيه مي¬شود كاشت كنجد رقم اولتان در منطقه و مناطقي با اقليم مشابه، در اواسط تير ماه به بعد انجام گيرد ولي بايد توجه داشت كه مديريت بهينه آبياري در اين تاريخ كاشت بسيار مهم است.

238540

دانشگاه اردكان

يرمي نجمه Yarami Najmeh