بررسي تأثير كم آبياري و نيتروژن بر رشد و محصول گلرنگ در شرايط مزرعه

علوم و مهندسي آب گرايش آبياري و زهكشي

9/7/2025 12:00:00 AM

گلرنگ يكي از مهم‌ترين گياهان دارويي و صنعتي قابل ‌كشت در كشور است كه به‌دليل روغني بودن و مقاومت نسبي در برابر تنشهاي محيطي، از اهميت ويژهاي برخوردار است. به‌منظور بررسي اثر نوع آبياري و سطوح نيتروژن بر رشد و عملكرد گلرنگ آزمايشي بهصورت فاكتوريل در قالب طرح بلوكهاي كامل تصادفي در سه تكرار در مزرعه تحقيقاتي دانشگاه اردكان در سال زراعي 1401-1400 انجام شد. فاكتورهاي آزمايش شامل نوع آبياري و سطح نيتروژن بودند. تيمارهاي نوع آبياري شامل 1- آبياري كامل در دو طرف رديف كشت (FI)، 2- آبياري ناقص ريشه به ميزان 50 درصد آبياري كامل و در يك طرف رديف كشت به صورت ثابت (FPRD)، 3- آبياري ناقص ريشه به ميزان 50 درصد آبياري كامل در يك طرف رديف كشت به صورت متناوب (APRD) و 4- كمآبياري تنظيم شده به ميزان 50 درصد آبياري كامل در دو طرف رديف كشت (DI) بود. فاكتور كود نيتروژن نيز شامل 1- نيتروژن صفر (شاهد)، 2- نيتروژن خالص به ميزان 75 كيلوگرم و 3- نيتروژن خالص به ميزان 150 كيلوگرم در هكتار بود. صفات فيزيولوژيك گلرنگ شامل پتانسيل آب برگ، نشت يوني، كلروفيل a و b، شاخص سبزينگي (شاخص SPAD) و دماي سطح برگ در زمان رسيدن گياه به پوشش كامل در تيمارهاي آزمايش اندازهگيري شد. در پايان فصل رشد گلرنگ و با زرد شدن بوتهها و رسيدگي محصول، عملكرد بيولوژيك، عملكرد دانه و روغن و ساير اجزاي عملكرد گلرنگ اندازهگيري شد. نتايج نشان داد كه با اعمال تيمارهاي كمآبياري، عملكرد و اجزاي عملكرد كاهش معنيداري يافت اما در همه صفات كاهش عملكرد در تيمار كمآبياري تنظيم شده بيش از تيمارهاي آبياري ناقص ريشه بود. بطوريكه، نتايج مقايسه ميانگين عملكرد بيولوژيك، دانه و روغن به عنوان مؤلفههاي اصلي عملكرد گلرنگ در تيمار APRD نسبت به FI به ترتيب كاهش 2/8، 10 و 13 درصدي را نشان داد اما اين ميزان كاهش در اجزاي اصلي عملكرد در مقابل صرفهجويي حدود 39 درصدي در آب مصرفي در كل دوره رشد قابل توجيه است. بهرهوري مصرف آب در تيمار APRD داراي افزايش 9/46 درصدي نسبت به تيمار آبياري كامل بود. لذا با توجه به شرايط محدوديت شديد منابع آب بخصوص در استانهايي مانند يزد ميتوان تيمار APRD را به عنوان تيمار برتر آبياري، معرفي كرد. نتايج مقايسه ميانگين پارامترهاي عملكرد و اجزاي عملكرد و صفات فيزيولوژيك گلرنگ نيز حاكي از بهبود صفاتي مانند عملكرد بيولوژيك، دانه، روغن، شاخص SPAD، كلروفيل a و b، پتانسيل آب برگ و دماي سطح برگ با كاربرد 75 كيلوگرم نيتروژن بود در حاليكه افزايش سطح نيتروژن به 150 كيلوگرم اختلاف معنيداري در صفات مذكور نسبت به 75 كيلوگرم نيتروژن حاصل نكرد. لذا با توجه به نتايج عملكرد و اجزاي عملكرد و صفات فيزيولوژيك گلرنگ، كاربرد 75 كيلوگرم نيتروژن خالص بر هكتار براي كشت گلرنگ در مناطق خشكي مانند استان يزد توصيه ميگردد. بطور كلي انتخاب رقم مناسب و متحمل به شرايط آب و هوايي منطقه كشت و كوددهي مناسب نيتروژن و استفاده از تكنيك كمآبياري مناسب از عوامل افزايش عملكرد است كه توصيه ميشود اين موارد در كشت گلرنگ رعايت گردد.

238539

دانشگاه اردكان

عزيزيان ابوالفضل Azizian Abolfazl