بررسي تأثير سياست هدفمندي يارانه نهاده هاي دامي بر كارايي فني واحد هاي پرواربندي دام سبك شهرستان مهريز

مهندسي كشاورزي - اقتصاد كشاورزي گرايش اقتصاد منابع طبيعي و محيط زيست

5/20/2026 12:00:00 AM

گوشت قرمز به‌عنوان يكي از منابع اصلي تأمين پروتئين حيواني، نقش مهمي در تغذيه و سلامت جامعه دارد و واحدهاي پرواربندي به‌عنوان يكي از اركان اصلي اين بخش، سهم قابل‌توجهي در تأمين اين محصول ايفا مي‌كنند. با توجه به افزايش هزينه‌هاي توليد و محدوديت منابع، بررسي كارايي اين واحدها از اهميت ويژه‌اي برخوردار است. از سوي ديگر، اجراي طرح هدفمندي يارانه‌ها و حذف يارانه نهاده‌هاي دامي مي‌تواند آثار متفاوتي بر عملكرد واحدهاي پرواربندي داشته باشد، لذا در اين پژوهش با استفاده از داده‌هاي جمع‌آوري‌شده از 30 واحد پرواربندي دام سبك در شهر مهريز براي دو دوره قبل و بعد از اجراي سياست حذف يارانه خوراك دام (سال 1401)، ابتدا شاخص كارايي فني واحدها با استفاده از روش تحليل پوششي داده‌ها محاسبه گرديد، كه با تكيه‌ بر داده‌هاي واقعي و بدون نياز به فرض تابع توليد، كارايي نسبي واحدهاي توليدي را اندازه‌گيري مي‌كند. در اين روش مدل‌ بازده ثابت نسبت به مقياس و مدل بازده متغير نسبت به مقياس به كار گرفته‌شده‌اند تا كارايي فني و مقياسي هر واحد تعيين شود، سپس به‌منظور بررسي عوامل مؤثر بر آن، از مدل داده‌هاي تابلويي براي دوره قبل و بعد از اجراي سياست استفاده شد. نتايج به‌دست‌آمده نشان داد كه حذف يارانه‌ها اثر منفي و معناداري بر كارايي فني داشته و با ضريب حدود 88/0- موجب كاهش كارايي در دوره پس از اجراي سياست شده است. همچنين، شاخص وابستگي به يارانه با ضريب حدود 90/0 اثر مثبت و معناداري بر كارايي داشته است. اثر تحصيلات نيز با ضريب حدود 03/0مثبت اما نسبتاً ضعيف برآورد شده است. در اين ميان، اندازه واحد به‌تنهايي اثر معناداري نداشته، اما اثر تعاملي آن با حذف يارانه‌ها با ضريب حدود 002/0 مثبت و معنادار بوده كه نشان مي‌دهد واحدهاي بزرگ‌تر در شرايط پس از حذف يارانه عملكرد بهتري نسبت به واحدهاي كوچك‌تر داشته‌اند. در مجموع، نتايج اين پژوهش نشان مي‌دهد كه اجراي سياست حذف يارانه‌ها موجب كاهش كارايي در كوتاه‌مدت شده، اما همزمان نقش عوامل ساختاري، به‌ويژه اندازه واحد، را در تعيين عملكرد واحدهاي توليدي برجسته‌تر كرده است. بنابراين پيشنهاد مي‌شود به‌منظور كاهش آثار منفي اين سياست، حذف يارانه‌ها به‌صورت تدريجي اجرا شده و حمايت‌هاي هدفمند از واحدهاي كوچك و آسيب‌پذير در دستور كار قرار گيرد.

238538

دانشگاه اردكان

نشاط اكرم Neshat Akram , فتاحي اردكاني احمد Fatahi Ardakani Ahmad