عنوان
توسعه يك سيستم توصيه‌گر براي انتخاب شاخص خشكسالي مناسب در حوضه آبريز زاينده‌رود
نويسنده اصلي
كرمي، يگانه
محل تحصيل
اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان
رشته تحصيلي
مهندسي آب
مقطع تحصيلي
كارشناسي ارشد
چكيده
تشخيص دقيق و به‌موقع خشكسالي، به‌ويژه در حوضه‌هاي آبريز داراي محدوديت منابع آب، براي كاهش خسارت‌هاي زيست‌محيطي، كشاورزي و اقتصادي و نيز پشتيباني از تصميم‌گيري در مديريت منابع آب ضروري است. با اين حال، انتخاب شاخص خشكسالي مناسب براي يك حوضه مشخص همواره چالش‌برانگيز است؛ زيرا شاخص‌ها از نظر مبناي فيزيكي، داده‌هاي موردنياز، مقياس زماني و توانايي بازنمايي اثرات خشكسالي تفاوت دارند. پژوهش حاضر با هدف توسعه يك سامانه توصيه‌گر شاخص خشكسالي (DIRS) براي حوضه آبريز زاينده‌رود در ايران مركزي انجام شد. اين سامانه، ارزيابي مبتني بر ادبيات علمي از ويژگي‌هاي ذاتي شاخص‌ها را با ارزيابي تجربي عملكرد آن‌ها تلفيق مي‌كند.
در اين مطالعه، شش شاخص خشكسالي شامل شاخص استانداردشده بارش (SPI)، شاخص استانداردشده بارش–تبخير و تعرق (SPEI)، شاخص استانداردشده رواناب (SRI) ، شاخص استانداردشده رطوبت خاك (SSI) ، شاخص استانداردشده ذوب برف و بارش (SMRI) و شاخص تجميعي هيدرو‌اقليمي خشكسالي (HADI) مقايسه شدند. به‌منظور تعيين معيارهاي ارزيابي و وزن نسبي آن‌ها، يك فرايند پردازش زبان طبيعي بر روي چكيده‌هاي علمي مرتبط اجرا شد. سپس وزن معيارها با امتيازهاي ذاتي اختصاص‌يافته به شاخص‌ها تركيب گرديد. در بخش ارزيابي عملكردي، يك مجموعه‌داده پيوسته از شاخص سطح برگ (LAI) با استفاده از مشاهدات لندست و سنتينل-2 تهيه و به‌عنوان مرجع اثرمحور خشكسالي به كار گرفته شد. معيارهاي دقت، عدم‌پوشاندن و ابهام از طريق مقايسه شاخص‌ها با LAI استانداردشده در مناطق نماينده بالادست ارزيابي شدند. همچنين، قابليت پيشبيني پذيري شاخص‌ها با استفاده از مدل رگرسيون بردار پشتيبان و داده‌هاي ماهانه هيدرو‌اقليمي هشت ايستگاه بررسي شد.
نتايج نشان داد هيچ‌يك از شاخص‌ها در همه معيارها عملكرد برتر نداشتند و انتخاب شاخص مناسب بايد بر مبناي شرايط و هدف مطالعه انجام شود. با تلفيق ارزيابي‌هاي ذاتي و عملكردي، SPEIبالاترين توصيه كلي را دريافت كرد و پس از آن به‌ترتيب SPI، SRI، SSI، SMRIو HADI قرار گرفتند. سامانه DIRS يك چارچوب زمينه‌محور و پيشبيني پذير براي انتخاب شاخص خشكسالي فراهم مي‌كند و مي‌تواند در پايش خشكسالي و مديريت منابع آب حوضه زاينده‌رود به كار گرفته شود
اين رتبه‌بندي نشان مي‌دهد كه برتري يك شاخص لزوماً مطلق نيست، بلكه به تركيب ويژگي‌هاي ذاتي آن، توانايي بازنمايي اثرات خشكسالي و قابليت عملكرد آن در شرايط واقعي حوضه وابسته است. بنابراين، DIRSامكان انتخاب آگاهانه‌تر شاخص خشكسالي متناسب با هدف پايش و ويژگي‌هاي منطقه را فراهم مي‌سازد. اين چارچوب همچنين قابليت به‌كارگيري و توسعه براي ساير حوضه‌هاي آبريز و شاخص‌هاي خشكسالي را دارد.
شماره ركورد
238468
گرايش رشته تحصيلي
مدريت منابع آب
دانشكده
مهندسي كشاورزي
دانشگاه
دانشگاه صنعتي اصفهان