مطالعه پاسخ ژنوتيپ هاي پنبه به تغذيه برگي روي در خاك هاي آهكي

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

فيزيولوژِي گياهان زراعي

كارشناسي ارشد

پنبه (Gossypium hirsutum L.) از مهم‌ترين گياهان زراعي و صنعتي مناطق گرم و نيمه‌خشك است و توليد آن به ظرفيت ژنتيكي ژنوتيپ، وضعيت تغذيه‌اي گياه و ويژگي‌هاي شيميايي خاك وابسته است. در خاك‌هاي آهكي و قليايي، pH بالا و فراواني كربنات كلسيم مي‌تواند قابليت استفاده عنصر روي را كاهش دهد و كمبود اين ريزمغذي، فرايندهاي فتوسنتزي، رشد ريشه و رشد اندام هوايي را محدود كند. اين پژوهش با هدف بررسي پاسخ‌هاي فيزيولوژيكي، رشدي و تغذيه‌اي هفت ژنوتيپ پنبه به محلول‌پاشي سولفات روي در دو خاك آهكي با وضعيت متفاوت روي قابل‌جذب انجام شد. آزمايش به‌صورت گلداني در شرايط گلخانه‌اي و در قالب طرح بلوك‌هاي كامل تصادفي با آرايش فاكتوريل و سه تكرار اجرا شد. عوامل شامل هفت ژنوتيپ پنبه (پرتو، خرداد، گلستان، ماي، تابان، آمريكن ژنتيكس و 557B)، دو سطح عدم محلول‌پاشي يا شاهد و محلول‌پاشي سولفات روي با غلظت چهار در هزار و دو نوع خاك داراي عنصر روي قابل‌جذب كافي و ناكافي بود كه در مجموع 84 واحد آزمايشي را تشكيل داد. محلول‌پاشي در مرحله چهار تا شش‌برگي و در دو نوبت با فاصله يك هفته انجام شد. صفات مورد ارزيابي شامل رنگيزه‌هاي فتوسنتزي، پارامترهاي فلورسانس كلروفيل، فتوسنتز خالص، هدايت روزنه‌اي، تعرق، غلظت دي‌اكسيد كربن بين‌سلولي، تعداد و سطح برگ، وزن خشك اندام‌هاي گياه، طول كل، سطح، حجم و قطر متوسط ريشه و غلظت روي و آهن در خاك و بافت‌هاي گياهي بود. نتايج نشان داد ژنوتيپ، محلول‌پاشي روي و وضعيت عنصر روي خاك بخش عمده صفات مورد بررسي را به‌طور معني‌داري تحت تأثير قرار دادند. محلول‌پاشي سولفات روي در بيشتر ژنوتيپ‌ها با افزايش فتوسنتز خالص، هدايت روزنه‌اي، تعرق، رنگيزه‌هاي فتوسنتزي، فلورسانس حداكثر (Fm) ، حداكثر كارآيي كوانتومي فتوسيستم II ( Fv/Fm) ،كاهش فلورسانس حداقل (F0) و Ci همراه بود. كاربرد برگي عنصر روي همچنين سطح برگ، وزن خشك اندام‌هاي هوايي و ريشه و توسعه طول، سطح و حجم ريشه را بهبود داد. افزايش غلظت روي در اندام هوايي نشان داد روي كاربردشده از سطح برگ جذب و وارد بافت‌هاي گياهي شده است. محدوديت در خاك داراي عنصر روي قابل‌جذب ناكافي شديدتر بود، اما محلول‌پاشي بخشي از كاهش صفات فيزيولوژيك و رشدي را جبران كرد. پاسخ ژنوتيپ‌ها يكسان نبود؛ گلستان در مجموعه‌اي از صفات فتوسنتزي، سطح برگ، وزن خشك اندام‌هاي گياه و صفات ريشه مقادير مطلوب‌تري نشان داد و پرتو نيز در بسياري از صفات در گروه ژنوتيپ‌هاي برتر قرار گرفت. ژنوتيپ 557B ، با وجود مقادير كمتر در بسياري از صفات، در برخي صفات پاسخ نسبي بيشتري به محلول‌پاشي داشت. در مجموع، محلول‌پاشي سولفات روي با غلظت چهار در هزار، به‌ويژه در خاك كم‌روي، موجب بهبود كاركرد فتوسنتزي، توسعه سامانه ريشه، وزن خشك اندام‌هاي گياه و وضعيت تغذيه‌اي روي شد؛ بااين‌حال، انتخاب ژنوتيپ بايد بر پايه تحمل كمبود روي و ظرفيت پاسخ به‌كاربرد برگي اين عنصر انجام گيرد.

238278

آگروتكنولوژي

مهندسي كشاورزي

دانشگاه صنعتي اصفهان