اولويت بندي خطر گونه هاي گياهي مهاجم در مراتع استپي و نيمه استپي جنوب‌غربي اصفهان با استفاده از رويكردهاي مدل‌سازي چند معياره و پراكنش گونه اي

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

مهندسي طبيعت

كارشناسي ارشد

گونه‌هاي گياهي مهاجم از مهم‌ترين عوامل تهديدكننده اكوسيستم‌هاي مرتعي هستند و مي‌توانند با تغيير ساختار پوشش گياهي، كاهش تنوع زيستي و ايجاد خسارات اقتصادي و زيست‌محيطي، پايداري اين اكوسيستم‌ها را تحت تأثير قرار دهند. اين پژوهش با هدف تحليل خطر گونه‌هاي مهاجم، شناسايي عوامل محيطي مؤثر بر پراكنش آن‌ها، مدل‌سازي زيستگاه بالقوه و اولويت‌بندي خطر گونه‌ها در مراتع استپي و نيمه‌استپي نيمه جنوبي استان اصفهان انجام شد. گونه‌هاي مورد مطالعه شامل Cousinia cylindracea، Hulthemia persica، Euphorbia decipiens، Phlomis persica، Poa bulbosa، Gundelia tournefortii، Eryngium billardieri، Hertia angustifolia و Scariola orientalis بودند. نمونه‌برداري پوشش گياهي و خاك در 19 سايت واقع در شهرستان‌هاي جنوبي استان اصفهان، دهاقان، شهرضا و سميرم انجام شد. براي بررسي روابط پوشش گياهي و عوامل محيطي از تحليل مؤلفه‌هاي اصلي (PCA)، براي پيش‌بيني پراكنش بالقوه گونه‌ها از مدل MaxEnt و براي اولويت‌بندي خطر گونه‌ها از فرآيند تحليل سلسله‌مراتبي (AHP) استفاده شد. نتايج بررسي خاك نشان داد خاك‌هاي منطقه عمدتاً قليايي، غيرشور و داراي مقادير نسبتاً بالاي كربنات كلسيم هستند و فسفر قابل جذب در بسياري از سايت‌ها در محدوده كم تا متوسط قرار دارد كه مي‌تواند بر استقرار و پراكنش گونه‌ها اثرگذار باشد. تحليل PCA نشان داد پراكنش گونه‌ها و تفكيك سايت‌ها تحت تأثير مجموعه‌اي از عوامل خاكي و اقليمي قرار دارد و متغيرهايي نظير هدايت الكتريكي، درصد اشباع، نيتروژن كل، فسفر، كربنات كلسيم و متغيرهاي اقليمي مرتبط با بارندگي و نوسانات دمايي مهم‌ترين عوامل ساختاردهنده جوامع گياهي منطقه هستند. نتايج مدل‌سازي MaxEnt بيانگر عملكرد مناسب تا بسيار مناسب مدل براي اغلب گونه‌ها بود و گونه G. tournefortii با 988/0بالاترين و گونه S. orientalis با 864/0كمترين دقت پيش‌بيني را نشان دادند. نقشه‌هاي مطلوبيت زيستگاه نشان دادند كه بخش‌هاي جنوبي و جنوب‌غربي منطقه، به‌ويژه ارتفاعات و دامنه‌هاي كوهستاني مناطق پادنا، كمه وحنا داراي بيشترين مطلوبيت براي استقرار اكثر گونه‌هاي مورد مطالعه هستند. همچنين مشخص شد نوسانات دمايي سالانه (bio4) و بارندگي فصل سرد (bio19) مهم‌ترين متغيرهاي اقليمي كنترل‌كننده پراكنش گونه‌ها محسوب مي‌شوند. نتايج فرآيند تحليل سلسله‌مراتبي نشان داد معيار تأثير اكولوژيك بيشترين نقش را در تعيين سطح خطر گونه‌ها دارد. بر اين اساس، گونه C. cylindracea به‌عنوان پرخطرترين گونه و P. bulbosa به‌عنوان كم‌خطرترين گونه شناسايي شدند و رتبه‌هاي بعدي به‌ترتيب به C. cylindracea، H. persica، E. billardieri، S. orientalis، P. persica ، G. tournefortii، H. angustifolia ، E. decipiens و P. bulbosa اختصاص يافت. تحليل حساسيت نيز پايداري مناسب رتبه‌بندي را تأييد كرد. نتايج تلفيقي مدل‌سازي پراكنش و اولويت‌بندي خطر نشان داد كه جنوب و جنوب‌غرب منطقه مهم‌ترين كانون‌هاي بالقوه گسترش گونه‌هاي پرخطر بوده و بايد در اولويت برنامه‌هاي پايش، پيشگيري و مديريت قرار گيرند. يافته‌هاي اين پژوهش مي‌تواند مبناي علمي مناسبي براي مديريت هدفمند گونه‌هاي مهاجم و افزايش پايداري اكوسيستم‌هاي مرتعي منطقه فراهم سازد.

237758

مرتعداري

مهندسي منابع طبيعي

دانشگاه صنعتي اصفهان