بررسي يكنواختي سامانه آبياري عقربه اي و اثر آن بر شوري خاك و عملكرد محصول كلزا (مطالعه مورد ‌: ‌شركت كشت و صنعت قيام اصفهان)

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

علوم و مهندسي آب

كارشناسي ارشد

در اكثر مزارع كشاورزي ايران سامانه آبياري باراني سنترپيوت يك روش حرفه‌اي در آبياري نوين است كه گاهاً طراحي يا اجراي نادرست اين سامانه بازده واقعي را كاهش مي‌دهد كه باعث عدم توزيع آب در طول لترال، عدم يكنواختي پخش و ايجاد شرايط ماندابي يا رواناب مي‌شود. ارزيابي ماشين‌هاي آبياري سنترپيوت يك ابزار مديريتي است كه اين امكان را فراهم مي‌كند كه بتوان با استفاده از منابع و امكاناتي كه در مزرعه در دسترس است از بهترين عملكرد استفاده كرد. متاسفانه در بيشتر مزارع كشاورزي ايران سامانه‌هاي آبياري پس از اجرا، تحت نظارت و به صورت علمي مورد استفاده و بهره‌برداري قرار نمي‌گيرند. در اين خصوص يكي از مهم‌ترين موارد ارزيابي ميداني اين سامانه‌ها، پس از اجرا و بهره‌برداري است. به اين منظور در مزرعه شركت كشت و صنعت قيام اصفهان دو سامانه آبياري سنترپيوت موجود مورد ارزيابي قرار گرفت. در اين ارزيابي متوسط شاخص‌هاي ضريب يكنواختي كريستين-سن CU(C)، ضريب يكنواختي توزيع DU، ضريب يكنواختي هيمن و هينCU(H) ، بازده پتانسيل كاربرد در ربع پايين PELQ و بازده واقعي كاربرد در ريع پايينAELQ براي دو ماشين آبياري به ترتيب برابر با 67% ، 57% ، 65% ، 45% و 54% محاسبه شده است. تحليل نتايج بدست آمده و مقايسه آن با محدوده مجاز شاخص‌هاي بدست آمده نشان داد، اين دو سامانه از كارايي قابل قبولي برخوردار نبودند. از مهم‌ترين دلايل كارايي نامناسب سامانه آبياري مورد مطالعه، مي‌توان به عدم مديريت صحيح، فرسودگي و خرابي تجهيزات آبياري (از جمله آبپاش‌ها، رگلاتور فشار و غيره)، فشار و دبي نامناسب آبپاش‌ها، عدم دانش كافي در استفاده بهينه از سامانه و سرعت بالاي وزش باد در منطقه اشاره كرد. همچنين نتايج حاصل از پژوهش نشان داد كه حجم آب خروجي از اسپن‌ها با يكديگر متفاوت است، به طوري كه بيشترين و كمترين حجم آب خارج شده به ترتيب در اولين و آخرين اسپن مشاهده شد، بنابراين با توجه به عدم توزيع يكنواخت حجم آب در سامانه آبياري سنترپيوت مورد مطالعه، به منظور بررسي ميزان نيترات باقيمانده در خاك، شوري عصاره اشباع خاك و عملكرد گياه كلزا در زير اسپن هاي مختلف نمونه برداري و براي مقايسه ميانگين آن‌ها از طرح آماري بلوك هاي كاملاً تصادفي استفاده شد. نتايج نشان داد كه در اسپن اول با دريافت آب زيادتر داراي بيشترين وزن خشك كلزا (19/1كيلوگرم بر متر مربع) و كمترين شوري عصاره اشباع خاك (67/1 دسي زيمنس بر متر) وكمترين ميزان نيترات باقيمانده در خاك (4/93 ميلي‌گرم بر كيلوگرم) بوده و اسپن آخر با دريافت آب كمتر داراي كمترين وزن خشك كلزا (44/0كيلوگرم بر متر مربع) و بيشترين شوري عصاره اشباع خاك (33/3 دسي زيمنس بر متر) و ميزان نيترات باقيمانده در خاك (2/203 ميلي‌گرم بر كيلوگرم) مي‌باشد و اختلاف معني داري در سطح 1 درصد بين پارامترهاي فوق در اسپن هاي مختلف وجود دارد. بنابراين توصيه مي‌شود براي دستيابي به عملكرد يكنواخت‌تر محصول در تمام اسپن هاي مختلف سامانه آبياري سنترپيوت از ابزارهاي مديريتي دقيق و برخط متناسب با شرايط كشت و اقليم منطقه استفاده شود.

237517

آبياري و زهكشي

مهندسي كشاورزي

دانشگاه صنعتي اصفهان