مديريت آبياري دركشت برنج با استفاده از سامانه هاي قطره اي- نواري سطحي و زير سطحي در شرايط مصرف سوپرجاذب

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

مهندسي علوم آب

دكتري

امروزه با توجه به محدوديت منابع آب و افزايش جمعيت نميتوان نقش پژوهش‌ها و فناوريهاي نوين براي كاهش مصرف آب در كشاورزي را ناديده گرفت. از مهمترين اين روشها ميتوان به استفاده از سامانههاي آبياري قطرهاي اشاره كرد. اين سامانهها آب موردنياز گياه را با كارايي زياد در اختيار گياهان قرار داده و تلفات ناشي از نفوذ عمقي و تبخير را به مقدار زيادي كاهش ميدهند. همچنين استفاده از مواد جاذب و نگه‌دارنده آب در خاك مانند سوپرجاذبها ميتواند نقش مهمي در نگه داشت آب و به‌تبع آن افزايش دور آبياري گياهان داشته باشد. لذا ضروري به نظر مي‌رسد امكان استفاده از اين روشها براي محصولات مهم و راهبردي كشاورزي مانند برنج بررسي شود تا نقشه راه و افق آينده تعيين شود. برنج (Oryza sativa L.) يكي از مهم‌ترين محصولات زراعي و غذاي اصلي بيش از نيمي از مردم جهان است. با توجه به كمبود منابع آب كشور، كشت برنج به‌صورت سنتي با محدوديت روبه‌روست. اين پژوهش با هدف تعميم روش‌هاي نوين آبياري در كاريرد سوپرجاذب براي خشكه‌كاري برنج در مزرعه تحقيقاتي دانشگاه صنعتي اصفهان (لورك) واقع در نجف‌آباد طي سال‌هاي 1398 و 1399 انجام شد. آزمايش‌هاي صحرايي در اين پژوهش به‌صورت كرت‌هاي دو بار خردشده در قالب طرح پايه بلوك‌هاي كامل تصادفي در دو سال متوالي اجرا شد. سيستم آبياري تحت‌فشار نيز در دو حالت قطرهاي-نواري سطحي (فاصله لوله‌ها 50 سانتيمتر، فاصله قطره‌چكان‌ها 20 سانتيمتر، دبي قطره‌چكان‌ها 3 ليتر در ساعت) و سيستم قطره‌اي-زيرسطحي در عمق 30 سانتي‌متر (فاصله لوله‌ها 50 سانتي‌متر، فاصله قطره‌چكان‌ها 25 سانتي‌متر، دبي قطره‌چكان‌ها 4 ليتر در ساعت) استقرار يافت. فاصله رديف‌هاي كشت 12 سانتي‌متر در نظر گرفته شد. در اين تحقيق از ارقام برنج به نام‌هاي فيروزان، جوزدان و سازندگي به‌صورت بذر به ميزان 80 كيلوگرم در هكتار استفاده شد. به‌منظور بررسي ميزان آب مصرفي، هر يك از سامانه‌هاي آبياري به‌طور جداگانه به كنتور آب مجهز شد. به‌طور ميانگين در هر سال از دوره مطالعه 40 عمليات آبياري انجام شد. پليمر سوپرجاذب در اين طرح از شركت بلور آب ايران بود كه به مقدار 125 كيلوگرم در هكتار در زمين به‌صورت مخلوط با 20 سانتي‌متر از خاك سطحي استفاده شد. براي تعيين ميزان توليد محصول با توجه به آب مصرف‌شده، شاخص بهره‌وري آب آبياري تعيين شد. همچنين در اين پژوهش عملكرد و اجزاي آن شامل: ارتفاع بوته، تعداد پنجه، طول خوشه، تعداد دانه پر در خوشه، تعداد دانه پوك در خوشه، وزن صد دانه، عملكرد دانه، عملكرد بيولوژيك، شاخص برداشت و شاخص سطح برگ سنجش گرديد. در اين پژوهش آبياري قطرهاي سطحي نتايج بهتري نسبت به آبياري زيرسطحي نشان داد تا جايي كه موجب كاهش 20 درصدي مصرف آب نسبت به آبياري زيرسطحي شد. همچنين عملكرد دانه و بهره‌وري آب در سال اول مطالعه در سيستم آبياري قطره‌اي سطحي به ترتيب 19 و 22 درصد بيشتر از آبياري زيرسطحي بوده است. همچنين اين صفات در سال دوم به ترتيب حدود 15 و 32 درصد بيشتر از زيرسطحي بود. عملكرد دانه در تيمار حاوي سوپرجاذب در سال‌هاي اول و دوم به ترتيب 2549 و 2695 كيلوگرم در هكتار اندازه‌گيري شد. اين در حالي‌ است كه عملكرد دانه در تيمار بدون سوپرجاذب 2292 و 2409 كيلوگرم در هكتار براي سال‌هاي به ترتيب اول و دوم به دست آمد. به عبارتي مصرف سوپرجاذب در هر دو سال موجب افزايش 10 درصدي عملكرد دانه برنج شد. بر مبناي نتايج، در منطقه مورد مطالعه از بين ارقام آزمون شده در اين تحقيق مناسب‌ترين رقم براي خشكه‌كاري برنج، رقم سازندگي با ميانگين عملكرد دانه 3400 كيلوگرم در هكتار بود.

237299

آبياري و زهكشي

مهندسي كشاورزي

دانشگاه صنعتي اصفهان