تعيين زمان مناسب كتيراگيري از گون زرد (Asragalus verus Oliver) در استان اصفهان با استفاده از سنجش از دور

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

علوم و مهندسي مرتع

كارشناسي ارشد

مراتع استان اصفهان از اركان اصلي اكوسيستم‌هاي خشك و نيمه‌خشك بوده و در حفاظت خاك، تنظيم چرخه آب و حفظ تنوع زيستي نقش اساسي دارند. گونه گون زرد علاوه بر ارزش اكولوژيك، به‌دليل توليد كتيرا اهميت اقتصادي دارد و بهره‌برداري نادرست از آن مي‌تواند موجب كاهش زادآوري و تضعيف رويشگاه شود؛ ازاين‌رو تعيين علمي زمان بهينه كتيراگيري بر پايه شاخص‌هاي حرارتي و تحليل فضايي ضروري است. هدف اين پژوهش تعيين زمان مناسب كتيراگيري از گونه گون زرد (Astragalus verus Oliver) در استان اصفهان با استفاده از شاخص درجه روز رشد (GDD) و داده‌هاي دمايي ايستگاهي و ماهواره‌اي طي سال‌هاي 2000 تا 2024 بود. داده‌هاي حداقل و حداكثر دماي روزانه ايستگاه‌هاي هواشناسي و دماي سطح زمين (LST) سنجنده موديس در دوره زيستي گون زرد (15/12/1402 تا 20/08/1403) استفاده شد. GDD با دماي پايه صفر درجه سانتي‌گراد محاسبه و مقادير تجمعي آن براي مراحل رشد رويشي تا ريزش بذر استخراج گرديد. نتايج نشان داد با وجود هم‌زماني نسبي مراحل فنولوژيك در نطنز، سميرم و فريدون‌شهر، مقادير تجمعي GDD متفاوت است؛ بيشترين تجمع حرارتي در نطنز و كمترين در فريدون‌شهر ثبت شد و اختلاف ارتفاع موجب تغيير زمان وقوع مراحل گرديد. آزمون اسپيرمن بين داده‌هاي هواشناسي و LST ضرايب 891/0، 953/0 و 937/0 را براي دماي حداكثر، حداقل و ميانگين نشان داد. همچنين ضريب پيرسون بين GDD ايستگاهي و ماهواره‌اي برابر با 9/0 به‌دست آمد كه بيانگر انطباق قوي دو منبع داده است. آزمون من‌كندال نيز جهت افزايشي تجمع حرارتي را در دوره آماري نشان داد، هرچند در برخي ايستگاه‌ها در سطح 95 درصد معني‌دار نبود. نقشه‌هاي تجمعي GDD با قدرت تفكيك يك كيلومتر در ArcMap توليد شد و تحليل فضايي نشان داد مناطق گرم‌تر زودتر و مناطق مرتفع با تأخير وارد مرحله مطلوب مي‌شوند. بر اساس انطباق آستانه‌هاي حرارتي مرحله بهينه برداشت، بازه اول مرداد تا 31 شهريور به‌عنوان زمان مناسب كتيراگيري تعيين شد. اين پهنه‌بندي با پايش استاني مراحل فنولوژيك، از برداشت زودهنگام يا ديرهنگام كه موجب كاهش كيفيت و كميت كتيرا و تضعيف رويشگاه مي‌شود جلوگيري كرده و مبنايي علمي براي مديريت پايدار و صدور هدفمند مجوز بهره‌برداري فراهم مي‌كند.

237224

مديريت مرتع

مهندسي منابع طبيعي

دانشگاه صنعتي اصفهان