بررسي تأثير پاندمي كوويد -19 بر روند و علل مرگ و ميرهاي استان گيلان طي سال 1393 تا 1401 با استفاده از مدل interrupted time series

دانشگاه علوم پزشكي كردستان

اپيدميولوژي

مقدمه: پاندمي كوويد-19 به عنوان يكي از بزرگترين چالش ‌هاي سلامت عمومي در قرن بيست و يكم، تغييرات عمده‌اي در الگوهاي مرگ و مير، استفاده از خدمات سلامت و مديريت منابع بهداشتي ايجاد كرده است. اين مطالعه با هدف بررسي تأثير پاندمي كوويد-19 بر روند و علل مرگ و مير در استان گيلان طي سال‌هاي 1393 تا 1401 با استفاده از مدل سري زماني منقطع (Interrupted Time Series) انجام شد. مواد و روش‌ها: جامعه مورد بررسي در اين مطالعه تمام موارد مرگ‌ و مير ثبت شده استان گيلان در سامانه ثبت مرگ‌ و مير وزارت بهداشت بود. داده‌ هاي اين مطالعه از سامانه ثبت مرگ‌ و مير دانشگاه علوم پزشكي گيلان و براي دوره زماني ابتداي سال 1393 تا پايان سال 1401 استخراج شد. علل مرگ و ميرها در سامانه مرگ ومير وزارت بهداشت براساس كدهاي ICD-10 ثبت مي شوند. داده هاي خام خروجي سامانه مرگ و مير شامل اطلاعات فردي مرگ و مير (مانند سن،جنس،تاريخ فوت،محل سكونت،محل فوت، منطقه سكونت،شغل،سطح تحصيلات،منبع تشخيص فوت وعلل مرگ) مي باشد. داده هاي فردي براي انجام مطالعه به صورت ماهانه به داده هاي تجمعي تبديل شدند. در اين مطالعه مرگ و ميرها براساس علل نئوپلاسم هاي بدخيم، بيماري هاي قلبي عروقي و تصادفات، دسته بندي شدند. نقطه وقوع مداخله تاريخ شروع پاندمي در گيلان دراسفند ماه سال 1398 (فوريه سال 2020 ميلادي) در نظر گرفته شد. داده ها در نرم افزارRstudio تجزيه و تحليل شدند. يافته ‌ها: نتايج روش سري زماني منقطع با استفاده از مدل (2,1)ARMA نشان داد در قبل از پاندمي كوويد-19 به صورت متوسط ماهيانه 5 مرگ به مرگ وميرها افزوده شد و در اسفندماه سال1398، بايك پيك بزرگي مواجه شديم و درعرض يك ماه 392 مرگ به مرگ ومير قبلي افزوده شد و پس از آن ماهانه با كاهش 14 مرگ در ماه، روند نزولي داشته و به مرگ و مير در قبل از پاندمي رسيده است. روند مرگ و مير با علت نئوپلاسم هاي بدخيم گوارشي در قبل از پاندمي كوويد-19 افزايشي بوده و در هنگام پاندمي كوويد-19 نيز افزايش يافته كه پس از پاندمي كوويد-19 به صورت كاهشي تغيير يافته است. در مرگ ومير با علت لفنوم در قبل از پاندمي كوويد-19 روند با شيب خيلي كم افزايشي بوده و باشروع پاندمي كوويد-19، با كاهش مواجه شده است و پس از پاندمي كوويد-19 اين روند با شيب قابل توجه اي افزايشي بوده است. درمرگ و مير ناشي از بيماري هاي سيستم گردش خون روند قبل از پاندمي كوويد-19 افزايشي بوده و در هنگام پاندمي كوويد-19نيز روند افزايشي ادامه يافته است و پس از پاندمي كوويد-19 روند آن به كاهشي تغيير يافته است. مرگ و مير بيماران مبتلا به نئوپلاسم بدخيم روده بزرگ در قبل از پاندمي كاهشي بوده ودرهنگام پاندمي نيز اين روند با شيب كاهشي بيشتري ادامه داشته ولي در پس از پاندمي كوويد-19 اين روند به افزايشي تغيير يافته است. مرگ ومير ناشي از تصادفات وسيله نقليه در قبل از پاندمي كوويد-19 روند مرگ و مير با شيب ملايمي افزايشي بوده كه درهنگام پاندمي كوويد-19 اين روند به طور قابل توجه اي كاهشي شده و پس از پاندمي كوويد-19 با شيب ملايم تري روند كاهشي ادامه يافته است. نتيجه‌گيري: نتايج اين مطالعه نشان ‌دهنده تأثيرات پيچيده و چندوجهي پاندمي كوويد-19 بر روند مرگ ‌و مير در استان گيلان است. اين يافته‌ ها بر لزوم توجه ويژه به بيماران مبتلا به بيماري هاي مزمن، بهبود دسترسي به خدمات بهداشتي و توسعه برنامه‌ هاي مراقبتي پس از پاندمي كوويد-19 تأكيد مي‌كنند. برنامه ريزي براي مقابله با عوارض طولاني ‌مدت كوويد-19 و تقويت سيستم ‌هاي بهداشتي مي‌تواند به كاهش مرگ ‌و مير و بهبود كيفيت زندگي بيماران كمك كند. پاندمي كوويد-19 تأثيرات قابل‌ توجهي بر روند و علل مرگ‌ و مير در استان گيلان داشته است. اين مطالعه نشان داد كه بيماري هاي قلبي‌عروقي، سرطان‌ها و تصادفات جاده‌اي به‌عنوان علل اصلي مرگ ‌و مير در اين استان شناخته مي‌شوند و پاندمي كوويد-19 تأثيرات متفاوتي بر هر يك از اين علل داشته است به طوري كه پس از پاندمي كوويد-19 تغييرات مرگ و مير در برخي بيماري ها نسبت به قبل از پاندمي تغيير پيدا كرده است. در مرگ و مير ناشي از لنفوم، افزايش يافته است. اين روند در نئوپلاسم هاي بدخيم گوارشي پس از پاندمي كوويد-19 نزولي شده است. بيماري هاي سيستم گردش خون نيزكاهش يافته است. در مرگ و مير ناشي از تصادفات نيز روند به كاهشي تغيير يافته است. واژگان كليدي: " كوويد-19 " " مرگ‌ومير " " interrupted timeseries"

236956

دانشگاه علوم پزشكي كردستان

اپيدميولوژي

پزشكي

دانشگاه علوم پزشكي كردستان

بيژن نوري، قباد مرادي