برآورد و مدل‌سازي جمعيت سگ‌هاي ولگرد در شهرهاي اردكان و ميبد

علوم و مهندسي محيط زيست گرايش تنوع زيستي

3/3/2025 12:00:00 AM

انسان‌ها همواره به دلايل متعددي از جمله گله‌داري، شكار، امداد و حفاظت شخصي از سگ‌ها سود برده‌اند. امروزه با توسعه شهرنشيني، نه تنها اين ارتباط تضعيف نشده، بلكه عميق‌تر و پيچيده‌تر نيز شده است. گذشته از فوايد سگ‌ها براي انسان، آنها همواره پيامدهاي سوء و مشكلاتي همچون سگ گزيدگي، انتقال بيماري و نابودي حيات‌وحش را نيز به همراه داشته‌اند. از اينرو مسئله سگ‌هاي ولگرد در اكثر نقاط دنيا از جمله ايران به يك مسئله زيست‌محيطي شهري با اولويت بالا تبديل شده است. آگاهي از جمعيت و ساختار آن اولين گام جهت كنترل و مديريت صحيح هر جانداري از جمله سگ‌هاي ولگرد است. علاوه بر اين، از بين روش‌هاي كنترلي، عقيم‌سازي بعنوان يكي از موثرترين اقدامات به حساب مي‌آيد كه بدليل هزينه‌بر بودن، مستلزم برآورد ميزان تاثير آن در جمعيت هدف است. از اينرو در تحقيق حاضر ابتدا جمعيت فعلي سگ‌هاي ولگرد اردكان و ميبد برآورد شد و سپس تغييرات جمعيت با نسبت‌هاي مختلف عقيم‌سازي طي سال‌هاي آينده مدل‌سازي و پيش‌بيني گرديد. نمونه‌برداري طي دو مرحله و از طريق حركت با سرعت ثابت 20 كيلومتر بر ساعت در منطقه و به شيوه عكس‌برداري از سگ‌هاي ولگرد حاضر در يك پنجم بلوك‌هاي منطقه انجام شد و سپس جمعيت كل منطقه با روش لينكولن-پترسون محاسبه گرديد. پس از جمع‌آوري عوامل موثر در جمعيت و ترسيم مدل حلقه علّي، پيش‌بيني جمعيت با سناريوهاي مختلف عقيم‌سازي ماده‌ها با كمك مدل پويايي جمعيت در نرم افزار Vensim PLE مدل‌سازي شد. نتايج نشان داد مناطق حاشيه شهر كه بصورت باغ، كشتزار، زمين‌هاي رها شده و در مواردي مناطق صنعتي بودند از مراكز تجمع سگ‌هاي ولگرد هستند. از طرفي محل‌هاي دفن زباله، كشتارگاه‌ها و دامپروري‌ها اغلب منطبق با اين مناطق با تراكم بالا بود. جمعيت كل سگ‌هاي ولگرد اردكان و ميبد برابر با 6747 قلاده از حداقل 5054 تا حداكثر 9230 قلاده با حدود اطمينان 95% (با ميانگين تراكم 37 سگ در كيلومتر مربع) برآورد شد كه با لحاظ نمودن جمعيت نزديك به 200 هزار نفري ساكنين منطقه، به ازاي هر 30 نفر، يك سگ ولگرد محاسبه شد. از نظر ساختار جمعيتي، تعداد سگ‌هاي نر سه برابر بيشتر از ماده‌ها بود و حدود 20% جمعيت سگ‌هاي منطقه نابالغ شناسايي شد. نتايج پيش‌بيني جمعيت در سال‌هاي آينده نشان داد در صورت ادامه روند كنوني، جمعيت سگ‌هاي ولگرد منطقه ظرف مدت 6 سال آينده (1409) به دو برابر (13500 قلاده) افزايش مي‌يابد و تا 10 سال آينده مي‌تواند نزديك به 5/2 برابر جمعيت كنوني رشد كند. همچنين مشخص شد با اعمال تيمار 70 درصدي عقيم‌سازي ماده‌ها، جمعيت در پايان سال چهارم، 50% كاهش مي‌يابد. با اين تيمار، مي‌توان انتظار كاهش جمعيت تا 80% جمعيت اوليه پس از 10 سال را داشت. نتايج تحقيق حاضر مي‌تواند بعنوان اطلاعات پايه جهت تصميم‌گيري مسئولين منطقه در راستاي اجراي سياست‌هاي صحيح كنترلي جمعيت سگ‌هاي ولگرد در اردكان و ميبد مورد استفاده قرار گيرد.

236728

دانشگاه اردكان

الهي دكتر مهدي Elahi Mehdi