ارزيابي اثرات رشد شهر در خدمت اكوسيستمي (مطالعه موردي حوزه آبخيز زاينده رود)

علوم و مهندسي محيط زيست گرايش تنوع زيستي

9/10/2024 12:00:00 AM

در دهه‌هاي اخير، گسترش شتاب‌زده شهرنشيني و تغييرات كاربري زمين در مناطق خشك و نيمه‌خشك، فشار فزاينده‌اي بر خدمات اكوسيستم، به‌ويژه عملكردهاي مرتبط با چرخه كربن، وارد كرده است. اين روند منجر به كاهش ذخاير كربن زي‌توده و خاك، افزايش گسيل گازهاي گلخانه‌اي، و تضعيف ظرفيت طبيعي تنظيم كربن شده است. اين مطالعه به بررسي تأثير الگوهاي مختلف رشد شهري بر تغييرات ذخيره كربن در چشم‌انداز شهري–كشاورزي حوضه آبريز زاينده‌رود در استان اصفهان و شناسايي مناطقي كه بيشترين آسيب را از كاهش خدمات كربني تجربه مي‌كنند، پرداخته است. در اين مطالعه داده‌هاي لندست مربوط به سال‌هاي 2002، 2014 و 2025 براي شناسايي تغييرات كاربري اراضي استفاده شد و سناريوهاي آينده براي سال‌هاي 2041 و 2051 با مدل CA-Markov شبيه‌سازي گرديد. تغييرات ذخيره كربن خاك با استفاده از مدل InVEST برآورد شد. نتايج نشان داد كه بين سال‌هاي 2002 تا 2014، ذخيره خالص كربن خاك به ميزان 126،280 مگاگرم كاهش يافته است. بيشترين كاهش زماني رخ داد كه اراضي كشاورزي به سكونتگاه تبديل شد (2،286 هكتار؛ كاهش 342،900 مگاگرم)، در حالي كه تبديل اراضي باير به كشاورزي (10،831 هكتار) بيشترين افزايش كربن را به همراه داشت (216،620 مگاگرم). پيش‌بيني‌هاي آينده نشان‌دهنده ادامه روندهاي ناپايدار است، به طوري كه مساحت سكونتگاه‌ها از 47،332 هكتار در سال 2025 به 70،213 هكتار در سال 2051 افزايش و اراضي كشاورزي از 70،110 هكتار به 39،954 هكتار كاهش مي‌يابد و در نتيجه كاهش خالص كربن به ميزان 792،045 مگاگرم (2025–2041) و 132،475 مگاگرم (2041–2051) رخ خواهد داد. به طور كلي، توسعه شهري و از دست رفتن اراضي كشاورزي به شدت خدمات كربني اين منطقه نيمه‌خشك را تهديد مي‌كند. مديريت هوشمند رشد شهري و جلوگيري از تبديل اراضي كشاورزي به باير براي حفظ پايداري اكولوژيكي ضروري است. نتايج اين مطالعه نشان مي‌دهد كه تركيب برنامه‌ريزي فضايي بر پايه شهر اكولوژيك و كشاورزي پايدار، مي‌تواند از طريق كاهش نرخ تبديل كاربري‌ها و توسعه كاربري‌هاي سبز، به حفظ و حتي بهبود خدمات كربن اكوسيستم كمك كند و چارچوبي عملياتي براي مناطق اقليمي حساس فراهم آورد.

236722

دانشگاه اردكان

مروتي مريم Morovati Maryam