ارزيابي كشت درون شيشه‌اي برخي ارقام بومي و تجاري انار (Punica granatum .L)

علوم و مهندسي باغباني گرايش درختان ميوه

9/22/2025 12:00:00 AM

انار يكي از قديمي‌ترين ميوه‌هاي شناخته شده در جهان است. روش‌هاي مختلفي براي تكثير انار وجود دارد. كشت بافت گياهي به دليل توليد سريع گياه سالم، عدم وابستگي به فصل و حفظ ژرم‌پلاسم روشي كارآمد است. هدف اين پژوهش كشت درون شيشه‌اي ارقام گِل‌تفتي، راوَر و واندرفول است. اين پژوهش در سال 1404-1403 در آزمايشگاه كشت بافت دانشگاه اردكان در پنج بخش انجام شد. در بخش اول ريزنمونه‌ها با استفاده از الكل 70 درصد به همراه كلريد جيوه و هيپوكلريت سديم ضدعفوني شدند. در بخش دوم براي كنترل پديده قهوه‌اي شدن از اسيد سيتريك، اسيد آسكوربيك، پلي وينيل پيروليدون، تيمارهاي دمايي، تاريكي و واكشت هر 24 ساعت استفاده شد. در بخش سوم در مرحله پرآوري از تنظيم‌كننده‌هاي رشد بنزيل آدنين (BA) در غلظت‌هاي 0، 5/1، 2 و 5/2 ميلي‌گرم بر ليتر و جيبرليك اسيد (GA3) در غلظت‌هاي 2/0، 5/0 و 1 ميلي‌گرم بر ليتر به همراه 2 ميلي‌گرم بر ليتر بنزيل آدنين در محيط‌كشت پايه موراشيگ و اسكوگ (MS) براي هر سه رقم استفاده شد و براي رقم گل‌تفتي تاثير محيط‌كشت پايه گياهان چوبي (WPM) در غلظت‌هاي هورموني گفته شده بررسي شد. در بخش چهارم در مرحله ريشه‌زايي از تنظيم‌كننده‌هاي رشد ايندول بوتريك اسيد (IBA) در غلظت‌هاي 0، 5/0، 1 و 2 ميلي‌گرم بر ليتر و نفتالين استيك اسيد (NAA) در غلظت‌هاي 0، 25/0، 5/0 و 1 ميلي‌گرم بر ليتر در محيط‌كشت پايه گياهان چوبي براي هر سه رقم استفاده شد و براي رقم گل‌تفتي تاثير محيط‌كشت پايه گياهان چوبي، نصف غلظت موراشيگ و اسكوگ (½MS) نيز در غلظت‌هاي هورموني گفته شده بررسي شد. در بخش پنجم در مرحله سازگاري از پيت‌ماس، كوكوپيت و پرليت با نسبت‌هاي مختلف براي بستر كشت استفاده شد. نتايج حاصل از پژوهش نشان داد كه در بخش اول تيمار الكل 70 درصد به مدت 1 دقيقه + كلريد جيوه 05/0 درصد به مدت سه دقيقه با درصد آلودگي 52/9 درصد بهترين تيمار ضدعفوني بود. در بخش دوم تيمار يك گرم بر ليتر پلي وينيل پيروليدون (PVP) در يخچال و سپس انتقال به اتاق رشد، قهوه‌اي شدن ريزنمونه‌ها را به خوبي كنترل كرد و ميزان شاخص قهوه‌اي شدن را 9/35 درصد نسبت به تيمار شاهد كاهش داد. در بخش سوم استفاده از 5/1 ميلي‌گرم بر ليتر بنزيل آدنين در محيط‌كشت پايه موراشيگ و اسكوگ بهترين تيمار پرآوري براي هر سه رقم بود و محيط‌كشت پايه گياهان چوبي عملكرد بهتري نسبت به محيط‌كشت پايه موراشيگ و اسكوگ براي پرآوري داشت. رقم گِل‌تفتي بيشترين طول شاخه و فاصله ميان‌گره، رقم راور بيشترين تعداد شاخه و برگ و رقم واندرفول نيز مانند گل‌تفتي بيشترين طول شاخه را داشت. در بخش چهارم استفاده از 1 ميلي‌گرم بر ليتر نفتالين استيك اسيد در محيط‌كشت پايه گياهان چوبي بهترين تيمار ريشه‌زايي براي هر سه رقم بود و محيط‌كشت پايه گياهان چوبي بهترين محيط‌كشت پايه براي ريشه‌زايي شناسايي شد. رقم گل‌تفتي بيشترين تعداد و طول ريشه و درصد ريشه‌زايي راداشت. در بخش پنجم بستر كشت پيت‌ماس - كوكوپيت - پرليت با نسبت‌ 1:1:1 بهترين بستر كشت براي سازگاري گياهچه‌ها بود. رقم واندرفول بهترين سازگاري را داشت. تيمار كاربرد 1 ميلي‌گرم بر ليتر نفتالين استيك اسيد سازگاري 100 درصد و محيط‌كشت پايه گياهان چوبي سازگاري 6/79 درصد را داشت. به‌طور كلي نتايج اين پژوهش نشان داد كه كشت درون‌شيشه‌اي مي‌تواند به‌عنوان روشي كارآمد براي تكثير و حفظ ارقام بومي و تجاري انار مورد استفاده قرار گيرد. اين روش علاوه‌بر فراهم‌كردن امكان توليد گياهان يكنواخت و سالم، در برنامه‌هاي اصلاحي و حفاظت از منابع ژنتيكي انار نيز اهميت دارد.

236448

دانشگاه اردكان

جعفري اعظم Jafari Azam , شيرمردي مصطفي Shirmardi Mostafa