تعيين مطلوبيت زيستگاه سس‌ماهي كارون (Barbus karunensis) در حوضه‌ي رودخانه كارون

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

شيلات

كارشناسي ارشد

اكوسيستم‌هاي آب شيرين و به طور ويژه رودخانه‌ها براي فعاليت‌هاي انساني حائز اهميت هستند. دخالت‌هاي انساني، از طريق تغييرات هيدرولوژيكي و ژئومورفولوژيكي رودخانه‌ها، منجر به تخريب زيستگاه‌هاي حياتي شده است. حوضه آبريز رودخانه كارون همواره در معرض تهديدهاي بوم‌شناختي قرار دارد. رودخانه كارون محل پراكنش جغرافيايي‌ گونه‌ي بوم‌زاد سس‌ماهي كارون است. در اين مطالعه با هدف تعيين ارتباط بين متغيرهاي محيطي مهم و تاثيرگذار بر مطلوبيت زيستگاه سس‌ماهي كارون، 54 ايستگاه براي نمونه‌برداري انتخاب و نمونه‌برداري درماه‌هاي شهريور و مهر 1402 انجام شد. ايستگاه‌ها باتوجه‌به معيارهايي مانند وسعت حوضه، مورفولوژي، شرايط توپوگرافي و اقليمي و همچنين پوشش كل منطقه انتخاب شد. بررسي‌هاي انجام شده حاكي از حضور سس‌ماهي كارون در 20 ايستگاه بود. نمونه‌هاي آب در سه تكرار برداشت و جهت اندازه‌گيري متغيرهاي فيزيكوشيميايي به آزمايشگاه منتقل و طبق روش‌هاي استاندارد اندازه‌گيري شد. متغيرهايي از جمله موقعيت جغرافيايي ايستگاه‌ها، شيب، عمق آب، ارتفاع، عرض رودخانه، اندازه ذرات بستر، سرعت جريان آب، ميزان تغيير در حاشيه و بستر رودخانه، ميزان پوشش گياهي در محل نمونه‌برداري ثبت شدند. براي تعيين متغيرهاي مهم محيطي و اثرگذار بر حضور گونه، ابتدا بين 33 متغير محيطي همبستگي اسپيرمن محاسبه و 12 متغير محيطي استخراج شد. سپس آناليز جنگل تصادفي اجرا شد و اهميت هر يك از متغيرها مشخص گرديد؛ در نهايت 10 متغير نهايي شامل اكسيژن محلول، هدايت الكتريكي، اندازه ذرات بستر، دماي آب، امتياز فيزيكي زيستگاه، فسفر كل، نيتروژن كل، عرض خيس رودخانه، شيب رودخانه و pH انتخاب شدند. سپس براي هر يك از متغيرها رگرسيون لجستيك باينري انجام شد تا رابطه‌ي مستقيم يا معكوس بين متغيرهاي محيطي براساس حضور و عدم حضور گونه در ايستگاه‌ها مشخص گردد. سس‌ماهي كارون با بيش‌تر متغيرها رابطه‌ي معكوس و با متغيرهاي اندازه ذرات بستر و عرض خيس رودخانه رابطه‌ي مستقيم نشان داد. دامنه‌ هر يك از متغيرهاي محيطي در ايستگاه‌ها برپايه‌ حضور و عدم حضور به صورت تفكيك شده، بررسي شد. در نهايت شاخص مطلوبيت زيستگاه براي سس‌ماهي كارون با توجه به اين 10 متغير محيطي محاسبه شد. ايستگاه‌هاي مختلف بر اساس شدت و ضعف پارامترهاي محيطي و فراواني سس‌ماهي كارون، به پنج سطح از 1 تا 5 طبقه‌بندي شدند؛ سطح يك: زيستگاه بسيار ضعيف و سطح پنج: زيستگاه عالي است. شاخص مطلوبيت زيستگاه در ايستگاه جونقان حداكثر يك گزارش شد. ايستگاه‌هاي سپيد دشت، ماربره، دهنو، تگرگاب، سزار، كتا و بي‌بي سرخون، به ترتيب با مقادير 95/0، 94/0، 93/0، 93/0 ، 92/0، 89/0 و 87/0 بيشترين مقدار شاخص مطلوبيت زيستگاه را نشان دادند. براين اساس، اين ايستگاه‌ها به عنوان بهترين زيستگاه‌ براي سس‌ماهي كارون محسوب مي‌شوند و در گروه زيستگاه‌هاي عالي با رتبه‌ي پنج قرار مي‌گيرند.

235665

بوم شناسي آبزيان

مهندسي برق و كامپيوتر

دانشگاه صنعتي اصفهان