فارسي: بررسي اثرات محيط زيستي توسعه گردشگري با رويكرد پويايي¬هاي سيستم (مطالعه موردي: شهرستان اردكان)

علوم و مهندسي محيط زيست گرايش ارزيابي و آمايش سرزمين

3/16/2023 12:00:00 AM

امروزه به دنبال افزايش جمعيت در جهان، مسائلي از قبيل كاهش بيش از اندازه منابع طبيعي، افزايش آلودگي¬ها و نارسايي توزيع متعادل منابع بروز كرده است. به علاوه تهديدات زيست محيطي نيز به اين مشكلات دامن مي¬زند (حجازي و همكاران، 1390). مسئله گردشگري نيز به نوعي محيط‌زيست را تهديد مي¬كند. فاضلاب تأسيسات توريستي، آلودگي سوختي و صوتي قايق¬هاي تفريحي، از بين بردن آبسنگ¬هاي مرجاني، پوشش گياهي و نابودي حيات جانوري، صيد آبزيان و ايجاد مزاحمت براي ماهي¬ها، تغيير كشتزارها و تبديل آن به تأسيسات مورد نياز، فرسايش خاك، زباله¬ها و مواد زائد جامد هر يك انبوهي از مشكلات را به ارمغان آورده است. به علاوه در برخي مكان¬هاي طبيعي انجام امور مربوط به توسعه ايجاد مشكل نمي¬كند. اما در برخي ديگر، كمترين توسعه منجر به خرابي محيط زيست مي¬شود، مثلا در سرزميني تفرجگاه داير مي¬شود كه براي اين¬كار مناسبتي ندارد (شمس و همكاران، 1394). گرچه رابطه گردشگري با محيط‌زيست پيچيده به نظر مي‌رسد، اما اين رابطه فعاليت‌هاي بسياري را شامل مي‌شود كه مي‌تواند اثرات معكوس محيط‌زيستي داشته باشد. بسياري از اين اثرات با ايجاد زيرساخت‌هاي عمومي مانند جاده‌ها و فرودگاه‌ها و تسهيلات متفاوتي مانند اقامت‌گاه‌ها، هتل‌ها، رستوران‌ها، مغازه‌ها وغيره مرتبط هستند. اثرات منفي توسعه گردشگري مي‌تواند منابع محيط‌زيستي را نابود كند. اما صنعت گردشگري با همكاري‌هاي مختلف در حفظ محيط‌زيست، پتانسيل بالايي براي ايجاد اثرات سودمندي بر محيط‌زيست دارد. اين راهي براي افزايش آگاهي ارزش‌هاي محيط‌زيست است و مي‌تواند به‌عنوان ابزاري براي حفاظت مالي منابع طبيعي و افزايش اهميت اقتصادي عمل كند (شيباني¬نيا و همكاران، 1400). امروزه نگرش¬هاي جامع¬نگر و برخورد سيستمي به مسائل زيست محيطي به دليل افزايش مولفه¬ها در اين سيستم¬ها و همچنين پيچيدگي ارتباطات و اثرات متقابل آنها منجر به استفاده از روش¬هاي نوين مدل¬سازي شده است. به طور كلي مدل‌سازي يكي از ابزارهاي مناسب براي تصميم¬گيري و پيش¬بيني پديده¬هاي محيط¬زيستي مي¬باشد كه اغلب به صورت مدل¬هاي مفهومي با روابط رياضي بيان مي¬شوند (فرجي و همكاران، 1396). تكنيك پويايي‌‌هاي سيستم به عنوان يكي از مكاتب تفكر سيستمي، متدولوژي مناسبي براي مطالعه و مديريت سيستم‌هاي پيچيده و داراي بازخورد است. اين سيستم‌ها مي‌‌توانند در حوزه‌هاي مختلفي تعريف شوند. براي نمونه مي‌توانند در كسب‌وكار، اقتصاد، محيط زيست، مديريت انرژي، مسائل شهري و ساير حوزه‌¬هاي اجتماعي و انساني وجود داشته باشند (مهدي¬زاده، 1386). پويايي سيستم بر رفتار گسترده سيستم و چگونگي تأثير آن رفتار بر تكامل سيستم در آينده تأكيد دارد. به اين ترتيب تصميم‌‌گيري را آسان مي‌‌كند. بنابراين تكنيك پويايي¬‌هاي سيستم فرض مي‌كند كه اجزا در يك الگوي پيچيده با يكديگر ارتباط دارند. جهان از نر‌خ‌ها، سطح و حلقه¬‌هاي بازخور تشكيل شده است. جريان اطلاعات به اندازه جريان فيزيكي مهم است. غيرخطي بودن و تأخير از اجزاي مهم هر سيستمي به شمار مي‌رود. در برخي از منابع نيز شواهدي دال بر اينكه پويايي سيستم مي‌تواند به درك و فهم محيط‌هاي پيچيده كمك كند، ارائه شده است (مهدي¬زاده، 1386، طاهريون، 1386). تكنيك پويايي سيستم براساس تئوري اطلاعات بازخورد شكل گرفته است. در اين تكنيك، از نمادهايي براي نگاشت سيستم‌‌هاي كسب وكار در قالب نمودارها و معادلات استفاده مي‌شود. از زبان برنامه نويسي براي شبيه‌سازي كامپيوتري استفاده مي‌شود. يكي ديگر از مهم ترين اهداف مدل‌سازي پويايي‌هاي سيستمي، بررسي سياست‌‌هاي بالقوه مختلف براي بهبود عملكرد سيستم است. از ميان اين سياست‌‌ها، سياستي كه بهترين نتايج را ارائه دهد، براي اجرا در سيستم انتخاب مي‌شود. در اين رويكرد، تصويري از سيستم براساس بازخوردها و تأخيرهاي موجود ايجاد مي‌‌شود. تا درك بهتري از رفتار ديناميكي سيستم‌هاي پيچيده فيزيكي، زيستي و اجتماعي حاصل شود. مي‌توان گفت كه مهم‌ترين اصل اساسي كه پويايي‌هاي سيستم بيان مي‌كند اين است كه بازخوردها و تأخيرها رفتار سيستم‌ها را مي‌سازد و پويايي رفتار سيستم نتيجه ساختار حاكم بر سيستم است (طاهريون، 1386). بنابراين، در اين پژوهش از رويكرد پويايي‌¬ سيستم¬ها‌ به‌عنوان يك ابزار قدرتمند براي مطالعه سيستمي اثرات محيط زيستي گردشگري شهرستان اردكان استفاده شده است. در اين راستا جهت ارائه روشي نوين مبتني بر پويايي سيستم¬ها، مولفه¬هاي زيست محيطي و تغييرات ناشي از گردشگري بر آنها بصورت مجموعه اي از روابط متقابل بين اجزا و متغيرهاي مختلف در نظر گرفته شده است. تعدادي از متغيرها به عنوان عنصر ورودي كه ارتباط بين آنها و تاثيرگذاري آنها برهمديگر، حكم فرايند را دارد كه منجر به خروجي سيستم مي¬شود. اين پژوهش، در پي شناسايي پويايي بين مولفه¬هاي موثر بر ارزيابي زيست محيطي و جستجوي موثرترين عناصر دخيل در ارزيابي زيست محيطي مي¬باشد كه از طريق آن مي¬توان با شرايط وجود پويايي به ارزيابي اثرات زيست محيطي پرداخت.

233487

دانشگاه اردكان

اردكاني طاهره ardakani tahere