ارزيابي كيفيت بوم‌شناختي تالاب‌‌هاي ساحلي با استفاده از مدل InVEST (مطالعه موردي: دهانه رودهاي شور و شيرين و تالاب تياب و ميناب در استان هرمزگان)

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

مهندسي محيط زيست

كارشناسي ارشد

تالاب‌¬ها و زيستگاه¬هاي ساحلي از مهم¬‌ترين اكوسيستم‌¬هاي¬كره¬زمين بشمار مي¬‌آيند كه مجموعه‌¬اي وسيع از خدمات اكوسيستمي براي سواحل و خدمات اقتصادي اجتماعي را ارائه مي¬‌دهند. فعاليت¬ها و تهديدات انساني مي¬تواند منجر به تخريب و تغيير در نوع كاربري و پوشش در اين مناطق و كاهش كيفيت بوم¬شناختي آنها شود. تالاب بين¬المللي رود شور، شيرين و ميناب و مناطق حفاظت شده تياب و ميناب يكي از مهمترين رويشگاه¬هاي با ارزش گونه حرا در جنوب ايران است كه با تهديدات انساني مختلفي روبرو مي-باشد. در پژوهش حاضر تأثير انواع كاربري اراضي انساني و طبيعي بر تركيب جوامع پرندگان در اين منطقه ارزيابي شد. همچنين با استفاده از روش InVEST كيفيت و ميزان تخريب¬پذيري زيستگاه مدلسازي و پيش¬بيني شد. ابتدا به¬منظور طبقه¬بندي زيستگاه علاوه بر باندهاي مربوط به تصاوير ماهواره¬اي لندست 8 شاخص¬هاي NDVI، MSAVI و همچنين شاخص¬هاي مربوط به تبديل تسلدكپ نيز مورد استفاده قرار گرفت. سپس با استفاده از روش جنگل تصادفي در محيط نرم¬افزار R و با توجه به هدف مطالعاتي، 10 كاربري و تيپ ساحلي شامل پوشش حرا ، گل و لاي، شن و ماسه، شني-گلي، آب، اراضي كشاورزي و باغات، اراضي بدون پوشش، سكونتگاه انساني و حوضچه¬‌هاي پرورش ماهي و ميگو براي منطقه در نظر گرفته شد. همچنين نقشه تهديدات زيستگاه بر اساس رقومي سازي نقاط كانوني انساني و كاربري¬هايي كه به¬عنوان تهديد شناسايي شدند، در نرم¬افزار ArcMap توليد شد. جداول وزن¬دهي به تهديدات و حساسيت كاربري/ پوشش¬هاي اراضي بر اساس عوامل تهديد نيز بر اساس نظرات كارشناسي و مطالعات پيشين ايجاد شدند. براي تجزيه و تحليل داده¬ها و بررسي ارتباط بين جوامع پرندگان و متغيرهاي محيطي (جوامع بنتوز و كاربري و پوشش¬هاي ساحلي) از روش تجزيه و تحليل افزونگي (RDA) استفاده شد. در اين روش به دو دسته اطلاعات شامل ماتريس متغيرهاي پاسخ (ماتريس نقاط حضور و عدم حضور پرندگان) و ماتريس متغيرهاي توضيحي (ماتريس متغيرهاي محيطي) نياز بود. اطلاعات مربوط به عمليات سرشماري نقاط حضور پرندگان و جوامع بنتوز از پروژه توسعه و اجراي طرح جامع حفاظت و مديريت محيط¬زيست كه در سال 2019 و در بخشي از جنوب ايران اجرا شده بود، استخراج شد. خروجي و نمودار دو بعدي تحليل RDA نشان داد، گونه¬هايي نظير اگرت بزرگ و اگرت ساحلي در راستاي زيستگاه¬هاي پوشيده شده با مانگرو قرار دارند و گونه¬هايي چون پرستوهاي دريايي بيشتر در زيستگاه¬هاي پوشيده شده با ماسه زيست مي¬كنند و توسط مؤلفه اول توجيه مي¬شوند. گونه¬هايي نظير آبچليك¬ها، آووست و گيلانشاه¬ بيشتر به سمت مناطق جذر و مدي، مناطق پوشيده شده با گل و لاي و جايي كه جوامع بنتوز در آنها حضور دارند تمايل دارند و توسط مؤلفه دوم توجيه مي¬شوند. نقشه¬هاي خروجي ماژول كيفيت زيستگاه نرم¬افزار InVEST شامل نقشه پراكنش هر يك از عوامل تهديد كننده زيستگاه، نقشه حساسيت زيستگاهي نسبت به هر يك از عوامل تهديد كننده زيستگاه، نقشه كيفيت و ميزان تخريب¬پذيري منطقه مورد مطالعه مي¬باشد. در مناطق نزديك به خط ساحلي و محل رويشگاه¬هاي مانگرو، بيشترين كيفيت مشاهده شد. نتايج نشان داد كه با افزايش فاصله از اين مناطق و در مجاورت مراكز تهديد كيفيت زيستگاه كاهش مي¬يابد. با توجه به نقشه ميزان تخريب¬پذيري زيستگاه مي¬توان اينگونه توجيه كرد هرچند در وضعيت فعلي كيفيت برخي مناطق مناسب مي¬باشد، اما در صورت گسترش تهديدات و به كار نبردن سياست¬ها و استراتژي¬هاي مديريت يكپارچه جهت برنامه¬ريزي كاربري پايدار زمين و حفاظت از اين تالاب مهم بين¬المللي وضعيت و شرايط بحراني خواهد شد. در مجموع، اين مطالعه با تلفيق داده¬‌هاي مكاني، زيستي و مدل‌¬سازي بوم¬شناختي، توانست تصويري روشن از فشارهاي انساني بر زيستگاه‌¬هاي ساحلي و پرندگان وابسته به آنها ارائه دهد و يك چشم¬انداز كلي از وضعيت بوم-شناختي بخشي از منطقه با ارزش جنوب ايران در كنار خليج فارس ارائه دهد. نتايج بد‌ست ‌آمده مي¬‌تواند مبناي مناسبي براي تدوين راهبردهاي مديريتي، حفاظت پايدار از زيستگاه¬‌هاي حساس و برنامه‌ريزي فضايي مبتني بر حفاظت در جنوب ايران باشد.

233428

ارزيابي و آمايش سرزمين

مهندسي منابع طبيعي

دانشگاه صنعتي اصفهان