ارزيابي اثرتغيير اقليم بر خدمات اكوسيستمي مراتع گون زار در زاگرس مركزي با تاكيد بر جنبه هاي اقتصادي

اصفهان : دانشگاه صنعتي اصفهان

علوم مرتع

دكتري

گون هاي كتيراده پوشش گياهي غالب بسياري از كوهستانهاي ايران مي باشد و همزمان ضمن توليد كتيرا با كنترل و نفوذ بارشهاي جوي نقش عمده اي در ارائه خدمات اكوسيستمي تنظيمي ايفا مي كنند. ازطرفي همبستگي اكوسيستم هاي گون‌زار با اقاليم خشك و نيمه خشك، آنها را دربرابر تغييرات اقليمي‌آسيب پذيرنموده است. دو گونه گون زرد وسفيد به ترتيب پرتوليد ترين گونه هاي مولّدكتيراي خرمني‌و مفتولي مي باشند. ضمناً نقش قابل توجهي در كنترل رواناب هاي سطحي ايفا مي كنند. در مطالعه حاضر درمقياس منطقه‌اي، آشيان اكولوژِيك اقليمي دو گونه فوق، نقشه توليد كتيرا و ارزش اقتصادي خدمت توليد كتيرا در زاگرس مركزي(دو ميليون هكتار) براي حال حاضر(دوره زماني 2013-1979) و تحت تغييرات اقليمي‌آتي(سال2050) با استفاده از داده هاي زيست اقليمChelsa (مدل‌گردش عمومي CanESM2) نقشه سازي شد. مختصات جغرافيايي 1053 نقطه رخداد براي دو گونه ثبت و مهمترين متغيرهاي زيست اقليمي اثرگذار بر پراكنش گونه ها شامل:BiO1 ميانگين دماي سالانه، BiO2 ميانگين محدوده دماي ماهانه، BiO7 دامنه سالانه دما وBiO12 بارش سالانه جهت مدلسازي با استفاده از مدل هاي SRE ، Maxent ، RF ، GBM ، GLM و ANN در بسته biomod2 مورد استفاده قرار گرفت. ارزيابي مدلها با استفاده از شاخص AUC نشان داد كه مدل‌RF براي پيش بيني نقشه رويشگاه هر دوگونه گون زرد و سفيد از بهترين عملكرد برخوردار است(0.988 وAUC =0.971). سطح آشيان اقليمي يا رويشگاه دو گونه گون زرد و سفيد به ترتيب 1188121 و 566849 هكتار محاسبه گرديد. نقشه توليد كتيرا دو گونه گون با استفاده از داده هاي نقطه اي تاج پوشش، داده هاي توليدكتيرا و داده هاي زيست اقليم، با كمك رگرسيون غيرخطي(GAM) ساخته شد. ميزان توليدكتيراي خرمني و مفتولي در ناحيه زاگرسي در حال حاضر به ترتيب 6120 و 270 تن و ارزش فعلي اين خدمت اكوسيستمي بر اساس قيمت بازار، به ترتيب معادل530/101 و564/8 ميليون دلار محاسبه شد. پيش بيني نقشه پراكنش گونها تحت شرايط تغيير اقليم با استفاده از سناريوي RCP26 براي گون زرد و سفيد به ترتيب حكايت از كاهش 67 درصد و 53 درصد تا سال2050 دارد. به همين ترتيب توليد كتيراي خرمني و مفتولي در اثر تغيير اقليم به 2550 و 164 تن كاهش ومجموعاً خسارتي معادل 588/62 ميليون دلار(301/36 ميليارد ريال) وارد خواهد نمود. در مقياس محلي(حوزه آبخيز رودخانه شور)، نقشه توليد رواناب تحت شرايط حال حاضر(دوره زماني 2013-1979) وآتي تغيير اقليم(2050) با استفاده ازداده هاي اقليمي سايتChelsa در سطحي بالغ بر 150 هزار هكتار در نرم افزار TerrSet ساخته شد و خسارت اقتصادي رواناب مازاد توليد شده به روش هزينه جايگزين برآورد گرديد. نتايج نشان داد ميزان توليد رواناب از70 ميليون مترمكعب درحال حاضربه 105 ميليون مترمكعب درشرايط تغييراقليم تحت سناريوي RCP26 سال2050 خواهد رسيد. جلوگيري از خسارات رواناب مازاد توليد شده در حوزه آبخيز رودخانه شور، نيازمند انجام عمليات متنوع آبخيزداري با اعتباري بالغ بر 660 ميليارد ريال براساس ارزش حال مي باشد. اين مطالعه امكان تلفيق روشهاي مدلسازي پراكنش گونه‌اي در نرم افزار biomod2 و TerrSet جهت ساخت نقشه خدمات توليدي و تنظيمي اكوسيستم تحت تغييرات اقليمي يا تغييرات كاربري اراضي و با هدف ارزشگذاري را به اثبات رساند. نظر به اهميت، وسعت و ارزش اقتصادي قابل توجه‌گون‌زارها در ارائه انواع خدمات اكوسيستم، حفاظت و بهره برداري صحيح از رويشگاههاي آن بايد در دستور كار اصلي مديران و بهره برداران منابع طبيعي قرارگيرد. ضمناً به منظور مقابله با تهديدهاي طبيعي نظير سيل يا خشكسالي در شرايط تغيير اقليم،تهيه نقشه توليد رواناب جهت مطالعه و اجراي طرحهاي‌آبخيزداري اهميت بيشتري پيدا مي‌كند.

233373

مرتع

مهندسي منابع طبيعي

دانشگاه صنعتي اصفهان