تبيين اوصاف زيست محيطي نعمت و نقمت در دنيا و آخرت در قرآن مجيد (با تاكيد بر اوصاف زيستي گياهان)

كارشناسي ارشد

آيات بسياري در زمينه محيط زيست و اوصاف آن در قرآن آمده است. از جمله اين توصيفات مي توان به اوصاف ابر، آسمان، زمين، باد، باران، رعد و برق، صاعقه، حيوانات، خورشيد، ماه، نجم، كوكب، سراج، مصباح، كوه، بحر، نهر، چشمه و گياهان ، اشاره كرد. كاركرد طبيعت در قرآن، كاركردي تربيتي است كه در جهت هدايت انسان خداوند به ذكر نعمتهاي موجود در طبيعت و ابعاد نقمتي آنها پرداخته است. از اين رو طبيعت و اوصاف زيست محيطي آن نقش مهمي در هدايت و تعالي انسان دارند. پايان نامه حاضر با در نظر گرفتن كاركردهاي تربيتي و هدايتي نعمت و نقمت به بررسي اوصاف زيست محيطي آنها در قرآن با تمركز بر اوصاف زيستي گياهان پرداخته است. معرفي نعمت و نقمت، گونه شناسي آن، كاركردهاي نعمت و نقمت در قرآن، تقسيم بندي هاي مختلفي آن، عوامل موثر در افزايش و كاهش نعمت ها و الگوي هاي موجود ميان نعمت و نقمت در قرآن جزء مهمترين مباحثي است كه بدان پرداخته شده است. نتايج اين پايان نامه حاكي از آن است كه قرآن عواملي همچون ايمان، تقوا، عمل صالح به همراه ايمان، نيكي و احسان، دعا، شُكر نعمت، انفاق در راه خدا، قرض الحسنه، صدقه دادن، پرداخت زكات را موثر در افزايش نعمت بر مي شمارد و كُفر، شرك، كفران نعمت، اعراض و رويگرداني از ياد خدا، ربا خواري، ترك امر به معروف و نهي از منكر، كم فروشي، تكذيب فرستادگان الهي جزء عوامل زوال نعمت ها و مسبب نقمت مي باشند. نعمت هاي ياد شده در قرآن را مي توان به شكل هاي مختلفي از جمله نعمت ظاهري و نعمت باطني، نعمت عام و نعمت خاص، نعمت ابتدايي و نعمت پاداشي، نعمت حقيقي و نعمت پنداري و نعمت مادي و نعمت معنوي تقسيم بندي كرد. همچنين الگوي رابطه اي ميان نعمت و نقمت در قرآن عبارت است الگوي نعمتي كه به نقمت تبديل شده است. يعني ظاهر آن نعمت، رحمت و باطن آن نقمت است. الگوي نعمتي كه در ظاهر و باطن آن نعمت و رحمت خداوند قرار دارد. الگوي نقمتي كه در ظاهر غضب خدا و در باطن رحمت خداوند قرار دارد و الگوي نقمتي كه در ظاهر و باطن آن نقمت و غضب خداوند است. قاعده كلي در تبديل نعمت به نقمت و عقاب به صورت جامع تر در آيه شريفه" إِنَّ اللَّهَ لا يُغَيِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ" نهفته است. اين آيه شامل تغيير نعمت و نقمت در هر دو صورت آن است. تبديل نعمت هاي مادي، نوعي از تبديل نعمت به نقمت، نابودي منابع مادي انسان مي باشد. تبديل نعمت هاي معنوي، نيز نوع ديگر تبديل نعمت به نقمت است كه در قالب تبديل روح تعاون و همكاري بين افراد يك جامعه به دشمني و ستيزه جويي يا تبديل صلح و صفا به شماتت و كينه ورزي و مانند آن است. روش اين پژوهش توصيفي-تحليلي است كه ضمن توصيف پديده هاي زيست محيطي قرآن، بر پايه آراء تفسيري موجود به تحليل جنبه هاي نعمتي و نقمتي آنها در دنيا و آخرت مي پردازد.

232751

دانشگاه اصفهان

علوم قرآن و حديث

سيد مهدي لطفي