بررسي و تحليل تحولات نظام اقتصادي دولت اسلامي از سال 1 تا 35 ه.ق

دكتري

تشكيل حكومت اسلامي توسط پيامبر(ص)پس از هجرت به مدينه بزرگترين اقدام براي نهادسازي بر اساس آموزه هاي الهي بود. رسول خدا پس از ورود به يثرب كه بعد ها به پاس ورود و اقدامات آن حضرت مدينه النبي نام گرفت، اقدامات مهم و تاثير گذاري براي ايجاد يك نظام توحيد محور آغاز نمودند. تمامي اقدامات پيامبر در راستاي تحقق عدالت در عرصه هاي مختلف جامعه بشري بود. يكي از ابعاد مهم اين اقدامات و به تبع آن نظام حكومت اسلامي تدوين نظام اقتصاد اسلامي بود. پيامبر با الهام از آيات الهي نازل شده بر ايشان و با استعانت از همه عوامل تاثير گذار بر حيات اقتصادي جامعه اسلامي برنامه اي دقيق و مبتي بر عدالت محوري تدوين نموده كه در اين نظام اقتصادي، مالكيت، توليد و توزيع به صورتي شفاف و قابل درك تعيين تكليف شده بود. پس از رحلت آن حضرت و آغاز دوره خلافت نظام اقتصادي اسلام تحت تاثير عوامل متعدد به ويژه فتوحات مسلمانان و انباشت ثروت حاصل از غنائم جنگي دچار تغيير اساسي شد و نه تنها در مسير عدالت مورد نظر اسلام حركت نكرد بلكه زمينه اشرافيت و نظام طبقاتي در جامعه اسلامي را فراهم نمود و كار به جايي رسيد كه بخشي از جامعه اسلامي به دليل رواج بي عدالتي به ويژه در نحوه توزيع ثروت بر خليف سوم شورش نمودند و اسباب قتل او را فراهم كردند. در اين رساله تلاش مي شود تا با استناد به منابع اصلي و به شيوه تاريخي - تحليلي سير تحول نظام اقتصادي صدر اسلام از سال نخست هجري تا سال35 هجري را مورد بررسي قرار گيرد و ضمن مقاسيه دو دوره پيامبر(ص) و دوره سه خليفه نخست عوامل موثر بر اين تغيير و تحولات بررسي گردد. سوال اصلي تحقيق اين است كه چه عواملي در اين تغيير موثر بودند. فرضيه تحقيق بيانگر اين نكته است كه عدول از سياست هاي پيامبر و توجه بيش از حد به فتوحات عامل اصلي انحراف نظام اقتصادي اسلام از ماهيت عدالت خواهي و مساوات به سمت اشرافي گري و بي عدالتي بود.

232206

دانشگاه اصفهان

علي اكبر جعفري

تاريخ - تاريخ اسلام

بهمن زينلي , محمدعلي چلونگر