بررسي تحولات ماگمايي سنگ هاي آتشفشاني و دايك هاي مافيك سنوزوئيك شمال باختر نائين (باختر ايران مركزي): با نگرشي بر كانه زايي مس

دكتري

منطقۀ اكتشافي شمال باختر نائين در لبۀ باختري پهنه ايران مركزي و در بخش مركزي كمان ماگمايي اروميه- دختر قرار دارد. در مناطق اكتشافي چكاد، صفافولاد و مهراندو، گدازه‌هاي آتشفشاني شامل بازالت، آندزيت‌ بازالت، آندزيت و ريوليت به همراه دايك¬هاي مافيك با تركيب دياباز و دلريت مي¬باشند. از ديدگاه زمين¬شناسي، در اين مناطق، سنگ¬هاي بازيك- حدواسط با سن ائوسن در حجم بسياري يافت مي¬شوند و نقش مهمي در سنگ ميزبان كاني¬سازي مس دارند. تفسير و پردازش داده¬هاي حاصل از دورسنجي منجر به بارزسازي دگرساني آرژيليك، فيليك، پروپيليتيك، ساختارهاي شكننده و شناسايي گسل¬ها شد. بررسي¬هاي ميكروسكوپي نشان مي¬دهد كه سنگ¬هاي آتشفشاني و دايك¬هاي مافيك شمال باختر نائين داراي بافت پورفيريك با خميره ميكروليتيك و اينترگرانولار بوده و از درشت ‌بلورهاي پلاژيوكلاز، كلينوپيروكسن، كوارتز، پتاسيم فلدسپار و بيوتيت به همراه كاني¬هاي حاصل از دگرساني مانند كلسيت، كلريت و اپيدوت ساخته شده¬اند. براساس بررسي¬هاي شيمي كاني، كاني پلاژيوكلاز از نوع آندزين تا لابرادوريت و كاني پيروكسن از لحاظ تركيب در گروه پيروكسن¬هاي Fe-Mg-Ca و از نوع اوژيت است. كلينوپيروكسن‌هاي موجود در سنگ‌هاي آتشفشاني شمال باختر نائين و سنگ ميزبان آن در حالت تعادل هستند و همه نمونه‌ها از يك ماگماي والد با درجات مختلف تبلور تفريقي، تشكيل شده‌اند. بر پايۀ بررسي¬هاي زمين¬شيميايي، سنگ¬هاي آتشفشاني داراي سرشت كالك¬آلكالن هستند و با غني¬شدگي عنصرهاي ليتوفيل بزرگ يون (LILEs) و خاكي كمياب سبك (LREEs) و تهي¬شدگي از عنصرهاي با ميدان پايداري بالا (HFSEs) مشخص مي¬شوند كه بيانگر ماگماتيسم كمان¬هاي آتشفشاني حاشيه فعال قاره¬اي مرتبط با فرورانش است. يافته¬هاي بدست آمده از بررسي¬هاي زمين¬شيميايي بيانگر خاستگاه گرفتن مذاب از گوشتۀ سنگ¬كره¬اي و دگرسان شدۀ زير قاره¬اي است كه در رخسارۀ اسپينل- گارنت لرزوليتي دچار ذوب¬بخشي شده است. الگوي سنگ¬هاي ريوليتي متفاوت از گدازه¬هاي بازيك- حدواسط منطقه است و بيشتر با پوستۀ بالايي انطباق دارند. به نظر مي¬رسد كه ماگماي بازيك والد، طي ذوب¬بخشي آستنوسفر و نازك¬لايه¬اي شدن سنگ¬كره زيرقاره¬اي حاصل شده است. تجمع ماگماي والد در پوسته سبب ذوب¬بخشي آن و ايجاد ماگماي اسيدي شد. آغشتگي ماگماي والد با مؤلفه¬هاي پوسته¬اي و آميختگي و اختلاط با ماگماي اسيدي، نقش مهمي در گوناگوني تركيبي سنگ¬هاي آتشفشاني مورد مطالعه داشته است. دايك¬هاي مافيك شمال باختر نائين با روند شمال خاور- جنوب باختر، واحدهاي آتشفشاني- رسوبي منطقه را قطع نموده¬اند. از ديد ويژگي¬هاي زمين¬شيميايي، دايك¬هاي مافيك از نوع بازالت ساب¬آلكالن با ماهيت كالك¬آلكالن مي¬باشند. الگوي بهنجار شده عنصرهاي فرعي از لحاظ غني¬شدگي از LILEs نسبت به HFSEs و آنومالي مثبت Cs و Ba و آنومالي منفي Nb، Zr، Ta و Ti نشان¬دهنده ماگماتيسم وابسته به فرورانش و متاسوماتيزم شدن خاستگاه آنها توسط سيال¬هاي حاصل از فرورانش است. اين دايك¬ها در يك محيط كشش درون كمان مرتبط با فرورانش حاشيه قاره و تحت شرايط انتقال از كمان به حوضه پشت كمان طي پالئوسن به ميوسن شكل گرفته¬اند. كانه¬زايي مس در مناطق اكتشافي چكاد، صفافولاد و مهراندو در ارتباط با فعاليت‌هاي گرمابي و عبور اين سيال¬ها در شكستگي‌ها و سنگ‌هاي درون‌گير بازالت، آندزيت بازالت، آندزيت و برش‌هاي آتشفشاني با سن ائوسن مي‌باشد. مطابقت الگوي گسل¬ها، پهنه¬هاي دگرساني و مناطق داراي كاني¬سازي نشان مي¬دهد كه كاني‌سازي مس با گسل‌ها و شكستگي‌هاي اصلي منطقه (گسل‌هاي كچومثقال و ظفرقند) و گسل‌هاي فرعي مرتبط با كاني‌سازي ارتباط مستقيم دارند. حركات امتدادلغز پهنه¬هاي گسلي اصلي، سبب ايجاد شكستگي¬هاي كششي كم فشار در راستاي اين پهنه¬ها مي¬شود كه اين مناطق، محل¬هاي مناسبي براي جايگيري و نفوذ سيالات عمقي و در نهايت كاني¬سازي در منطقه مورد مطالعه شده است.

232082

دانشگاه اصفهان

عليرضا نديمي شهركي

علوم زمين-پترولوژي

زهرا اعلمي نيا , مرتضي شريفي