تحليل و ارائه الگوي تربيت عقلاني بر اساس انديشه‌هاي فلسفي ابن سينا

دكتري

هدف كلي از اين پژوهش، تحليل و ارائه‌ي الگوي تربيت عقلاني مبتني بر انديشه‌هاي فلسفي ابن سينا است. در انجام اين پژوهش از روش تحليل مضمون (تماتيك) استفاده شده است. در اين پژوهش گرد آوري اطلاعات از طريق مطالعه مجموعه آثار ابن سينا، كتب نوشته شده در زمينه نظريات تربيتي ابن سينا، منابع الكترونيك، اطلاعات به دست آمده از موتورهاي جستجو و بانك‌هاي اطلاعاتي به روش فيش برداري صورت گرفته است. در اين فرايند ضمن پيشرفت مطالعه به جهت دست يافتن به فهم دقيق نظريات و خطوط كلي فكر و انديشه‌ي صاحب نظران، اسناد و مداركي كه اطلاعات مهم را در دسترس قرار دادند به روش نمونه‌گيري هدفمند مورد استفاده قرار گرفته‌‌اند به اين صورت كه در مرحله اول با استفاده از روش تحليل محتواي كيفي نظام مقوله بندي قياسي مطالب مورد بررسي قرار گرفته و با استفاده از روش تحليل مضمون مؤلفه‌هاي مراتب كمال عقل با توجه به ديدگاه ابن سينا در دو محور شناختي و عملي مشخص شده كه مؤلفه‌هاي مراتب كمال عقل در محور شناختي عبارت‌‌اند از: شخصيت در حال تكوين، دريافت، پيوستگي عقل، لذت، دستيابي به معرفت حقيقي، مجرد بودن نفس از ماده، سعادت مطلوب بالذات و كمال جوهر عاقل و مؤلفه‌هاي محورعملي عبارت‌‌اند از: تناسب تن و روان، رها سازي نفس از تعلقات دنيوي، حد وسط (ميانگين اعمال)، خودسازي و تعبد نسبت به دستورات شرعي. مؤلفه‌هاي ابعاد تربيت عقلاني هم در دو محور شناختي و عملي مورد بررسي قرارگرفت كه مؤلفه‌هاي ابعاد تربيت عقلاني در محورشناختي عبارت‌‌اند از: تعامل نفس با عقل فعال، تعقل، تفكر انتقادي، خود آگاهي، استدراج، خلاقيت، ابعاد محور عملي عبارت‌‌اند از: سلامت اخلاقي، مهارت‌هاي اجتماعي، مهارت حرفه‌اي و شغلي، تعاون (همياري) و دادگري، همچنين موانع تربيت عقلاني هم از نظر ابن سينا به سه مؤلفه شناختي، نگرشي و عملي تقسيم ¬بندي شد كه مؤلفه‌هاي محور شناختي عبارت‌‌اند از: جهالت، استفاده ناصحيح از حواس، پندار(وهم) عدم تمايز بين خوبي¬ها و بدي¬ها ( فضائل و رذائل) و مؤلفه‌هاي نگرشي عبارتند از :خشم، تشويش خاطر(عدم خلوص نيت)، وابستگي به امور دنيوي(حب دنيا) و مؤلفه‌هاي عملي، عبارت‌‌اند از: سركشي در برابر فرامين الهي، تحريكات شيطاني، افزون¬خواهي (حرص) و شهوت¬¬ راني. در نهايت پس از استخراج يافته‌ها در مقوله‌هاي فوق الگوي مطلوب تربيت عقلاني بر اساس انديشه فلسفي ابن سينا تدوين گرديد.

231856

دانشگاه اصفهان

دكتر فروع الساذات رحيم پور

تاريخ و فلسفه آموزش و پرورش - تعليم و تربيت اسلامي

دكتر رضاعلي نوروزي