بررسي تأثير متقابل عناصر ساختار بازار در زنجيره تأمين فرآورده¬هاي گياهان دارويي ايران

مهندسي كشاورزي- اقتصاد كشاورزي گرايش بازاريابي محصولات كشاورزي

3/2/2024 12:00:00 AM

گياهان دارويي و فرآورده‌هاي آنها از ارزشمندترين منابع طبيعي ايران به شمار مي‌آيند كه كمتر از منظر اقتصادي و تحليل قدرت بازار مورد مطالعه قرار گرفته‌اند. دانش علمي و بهينه‌سازي در كشت، توسعه، بهره‌برداري و مديريت توليد و صادرات اين محصولات، مي‌تواند نقش مهمي در بهبود شاخص‌هاي صادرات غيرنفتي ايفا كند. با توجه به اهميت بررسي ساختار بازار در بخش صنعت، كه سهم قابل‌توجهي از توليد، ارزش افزوده و اشتغال در اقتصادهاي توسعه‌يافته دارد، اين پژوهش به ارزيابي كارايي 55 بنگاه فعال در صنعت فرآورده‌هاي گياهان دارويي ايران پرداخته است. براي اين منظور از روش تحليل پوششي داده‌ها، تحليل نتايج مدل ساختار-رفتار-عملكرد و محاسبه تمركز بازار با استفاده از شاخص هرفيندال-هيرشمن، و نرم‌افزارهاي GAMS و SHAZAM بهره گرفته شده است. هدف از بررسي ساختار بازار و ارزيابي رقابت و تمركز در اين صنعت، نشان دادن اين است كه در صنايعي با رقابت گسترده و توزيع قدرت بازار بين چندين واحد تصميم‌گيري، در مقايسه با صنايعي با تمركز بالا، محصولات متنوع‌تر و قيمت‌هاي بهتري ارائه مي‌شود. چرا كه انحصار، فضاي كسب‌وكار را تضعيف كرده و مانع از حركت كشور به سوي صنعتي شدن مي‌شود. بر اساس نتايج كارايي، ميانگين كارايي 1 و كمترين كارايي 17/0 گزارش شد. همچنين ضريب تغييرات كارايي 06/4 بود. يافته‌هاي مرتبط با مدل ساختار-رفتار-عملكرد نشان داد كه رابطه بين ساختار (سهم بازار) و عملكرد (سودآوري) معكوس و معنادار است. در معادله رفتار، هيچ‌يك از عوامل سودآوري، كارايي و سهم بازار تأثيري بر شدت تبليغات و تحقيقات نداشتند، كه اين امر نشان‌دهنده مشكلات جدي در تبليغات و تحقيق در صنعت فرآورده‌هاي گياهان دارويي ايران در سال 1400 و فقدان يك نظام مديريت منسجم است. در معادله عملكرد، سهم بازار و كارايي بر سودآوري تأثيرگذار بوده كه رابطه بين سودآوري و كارايي مثبت، و بين سودآوري و سهم بازار معكوس است. همچنين، بين سودآوري و كارايي رابطه دوطرفه و مثبتي مشاهده شد كه تأييد كننده ارتباط متقابل بين ساختار و عملكرد است. نتايج شاخص تمركز هرفيندال-هيرشمن نيز نشان‌دهنده غيرمتمركز بودن اين صنعت است.

231663

دانشگاه اردکان

فهرستي ثاني مسعود Fehresti Sani Masoud , غلام آزاد مائده Gholam Azad Maeadeh