بررسي اثر برهمكنش كم¬آبياري و شوري بر نهال¬هاي پسته پايه¬ي بادامي

علوم و مهندسي آب گرايش آبياري و زهكشي

3/3/2022 12:00:00 AM

بررسي اثر برهمكنش كم¬آبياري و شوري بر نهال¬هاي پسته پايه¬ي بادامي چكيده تنش¬هاي خشكي و شوري از جمله تنش¬هاي محيطي و زيستي مهمي هستند كه كاهش توليدات زراعي و باغي در تمام جهان مخصوصاً مناطق خشك و نيمه‌خشك را سبب مي¬شوند. پسته يكي از مهم‌ترين محصولات صادراتي ايران است و درخت آن به‌دليل داشتن تحمل متوسط تا زياد نسبت به آب و خاك شور شناخته شده است. اخيراً در ايران، كشت پسته با مشكلات جدي مانند كم‌آبي و شوري و افزايش خاك‌هاي شور مواجه بوده و عملكرد در هكتار كاهش چشم‌گيري داشته است. با توجه به اينكه ارقام بومي گياهان در هر منطقه در شرايط بحراني واكنش¬هاي سازگاري بهتري نشان مي¬دهند، اين آزمايش به‌منظور بررسي ميزان تحمل پايه بادامي پسته به‌عنوان رقم بومي منطقۀ اردكان نسبت به تنش¬هاي شوري و خشكي انجام شد. در اين پژوهش آزمايشي به‌صورت فاكتوريل در قالب طرح كاملاً تصادفي با سه تكرار در گلخانۀ ايستگاه تحقيقات پسته شهرستان اردكان واقع در استان يزد انجام گرفت. تيمارهاي خشكي شامل دورهاي آبياري 5 (I1)، 10 (I2) و 15 (I3) روز بودند. چهار سطح شوري آب آبياري شامل S1: آب شهري با شوري 5/0، :S2 آب قنات با شوري 4، :S3 مخلوط آب چاه و قنات با شوري 7 و S4: آب چاه با شوري 10 دسي‌زيمنس بر متر بود. در پايان دورۀ اعمال تيمارها، علاوه بر ميزان تبخير-تعرق واقعي هر تيمار، پارامترهاي مورفولوژيكي دانهال¬ها شامل وزن تر و خشك شاخساره، ارتفاع دانهال، قطر ساقه، وزن تر و خشك ريشه، قطر ريشه، طول ريشۀ اصلي، نسبت ريشه به شاخساره و سطح برگ اندازه‌گيري شد. نتايج نشان داد كه اثر اصلي دور آبياري بر تمامي صفات اندازه¬گيري‌شده به‌جز ارتفاع دانهال و نسبت ريشه به شاخساره و اثر اصلي شوري آب آبياري بر تمام صفات به‌جز نسبت ريشه به شاخساره در سطح يك درصد معني¬دار بود، درحاليكه اثر برهمكنش دور آبياري و شوري تنها بر تبخير-تعرق، قطر ريشه، وزن تازه و خشك ريشه و سطح برگ معني¬دار بود. با افزايش شوري آب آبياري از 5/0 به 10 دسي¬زيمنس بر متر، ميانگين تبخير-تعرق 17 درصد كاهش پيدا كرد و با افزيش دور آبياري از 5 روز به 15 روز ميانگين تبخير-تعرق 49 درصد كاهش يافت. طولاني‌تر شدن دور آبياري باعث كاهش بيش‌تري در ميزان تبخير-تعرق نسبت به افزايش شوري آب آبياري شد. مقايسۀ وزن خشك شاخساره و ريشه در كم‌ترين سطح شوري نسبت به بيش‌ترين حد شوري به‌ترتيب كاهش 60 و 58 درصدي را نشان داد. افزايش دور آبياري از 5 به 15 روز نيز باعث كاهش 27 و 29 درصدي ميانگين وزن خشك شاخساره و ريشه گرديد. با افزايش دور آبياري از 5 به 15 روز و افزايش شوري از 5/0 به 10 دسي¬زيمنس بر متر، قطر ساقه به‌طور معني¬دار به‌ترتيب 15 و 40 درصد كاهش پيدا كرد درحاليكه مقادير متناظر براي كاهش قطر ريشه 9 و 45 درصد بود. با افزايش دور آبياري از 5 به 15 روز و افزايش شوري از 5/0 به 10 دسي¬زيمنس بر متر، سطح برگ به‌ترتيب 46 و 79 درصد كاهش پيدا كرد. به‌طور كلي، بر اساس نتايج حاصل اثر شوري بر كاهش صفات مورفولوژيكي شاخساره و ريشۀ پسته، بيش‌تر از اثر خشكي بود. همچنين نتايج نشان داد كه با طولاني¬تر شدن دور آبياري، شيب خط رابطۀ تبخير-تعرق و وزن خشك شاخساره و ريشه افزايش پيدا كرد كه نشان مي¬دهد كه در مقادير كم ‌آبياري، كارايي مصرف آب براي توليد مادۀ خشك شاخساره و ريشه افزايش يافته است. ضريب كاهش عملكرد نسبي شاخساره و ريشه در اثر كم‌آبياري به‌ترتيب 28/0 و 38/0 به‌دست آمد كه بر اساس آن مي¬توان بيان نمود كه توليد مادۀ خشك در ريشه نسبت به شاخساره به كمبود آب حساس¬تر بود. حدود آستانۀ شوري محلول خاك براي كاهش وزن خشك شاخساره و ريشه براي دانهال¬هاي دو سالۀ پسته رقم بادامي به‌ترتيب برابر 8/8 و 9/6 دسي¬زيمنس بر متر به‌دست آمد. شيب كاهش عملكرد به ازاي افزايش يك واحد شوري محلول خاك نيز براي شاخساره و ريشه حدود 4 درصد تعيين شد. از نتايج حاصل از اين پژوهش مي¬توان براي مديريت آب در گلخانه و مزرعه براي رشد و پرورش دانهال¬هاي پسته رقم بادامي استفاده نمود. كلمات كليدي: آستانۀ شوري، اثر متقابل، پسته، دور آبياري، آب شور، صفات مورفولوژيك.

231661

دانشگاه اردکان

يرمي نجمه yarami najmeh