بررسي تغيير پذيري مكاني خصوصيات هيدروليكي خاك در كاربري‌هاي مختلف

1394/03/03

چكيده در تمام كاربري‌هاي كشاورزي و زيست‌محيطي، خاك به‌عنوان يك منبع طبيعي بسيار مهم محسوب مي‌شود. ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎي ﻫﻴﺪروﻟﻴﻜﻲ ﺑﺮاي درك ﺟﺮﻳﺎن رﻃﻮﺑﺖ در ﺧﺎك ﻏﻴﺮاﺷﺒﺎع ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻬﻢ مي‌ﺑﺎﺷﻨﺪ و درﻣﺪل ﻧﻤﻮدن ﺟـرﻳﺎن رطـﻮﺑﺖ، آﻻﻳﻨﺪه‌ها و مواد ﻣﻐﺬي در ﺧﺎك، ﻣﻮرداﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣﻲﮔﻴﺮﻧد. از آن‌جا كه مطالعه و تخمين تغييرپذيري متغيرهاي خاكي مرحله¬اي گريزناپذير در مطالعه‌ي جريان آب و انتقال املاح در خاك مي¬باشد، بنابراين نياز فزاينده¬اي به مطالعه‌ي تغييرپذيري مكاني ويژگي‌هاي هيدروليكي و ذاتي خاك احساس مي¬شود. ﺗﻐﻴﻴﺮات ﻣﻜﺎﻧﻲ وﻳﮋﮔﻲهاي هيدروليكي ﺧﺎك ﻣﺘﺎﺛﺮ از ﺧﺼﻮﺻﻴﺎت ذاﺗـﻲ ﺧـﺎك از ﻗﺒﻴـﻞ ﻧـﻮع ﺧـﺎك و ﺗﻮزﻳـﻊ اﻧﺪازه منافذ خاك و ﺧﺼﻮﺻﻴﺎت ﻏﻴﺮذاﺗﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻋﺒﻮر و ﻣـﺮور وﺳـﺎﻳﻞ ﻧﻘﻠﻴﻪ، ﻛﺸﺖوﻛﺎر و ﻧﻮع ﻛﺎرﺑﺮي زﻣﻴﻦ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ. اين تحقيق به منظور بررسي نحوه تغييرپذيري هدايت هيدروليكي اشباع در كاربري‌هاي مختلف و ارزيابي اثرات كاربري‌هاي مختلف اراضي بر خصوصيات هيدروليكي خاك انجام شده است. جهت انجام تحقيق، ابتدا منطقه مطالعاتي در منطقه خضرآباد واقع در جنوب شهرستان جيرفت انتخاب، سپس مساحت 100 هكتار از منطقه موردنظر با كاربري‌هاي باغ، زراعت، آيش، گلخانه و باير، با استفاده از نرم افزار GIS و Google Earth، با فاصله 500×500 متر شبكه‌بندي شد. نمونه‌برداري به‌صورت دست‌نخورده و از عمق30 سانتي‌متري انجام و سپس براي انجام آزمايش‌هاي موردنظر به آزمايشگاه منتقل شدند. هدايت هيدروليكي اشباع خاك(ks) با روش نفوذسنج گلف در محل و پارامترهاي فيزيكي و شيميايي موردنظر شامل: توزيع اندازه‌اي ذرات، جرم ويژه حقيقي، جرم ويژه ظاهري، pH، EC، ماده‌آلي، آهك و SAR با روش‌هاي استاندارد معمول در آزمايشگاه انجام شد. آناليزهاي آماري در نرم افزار SPSS 14 و آناليزهاي زمين‌آمار با نرم افزار GS+ و به روش كريجينگ انجام و نقشه‌هاي پراكنش مكاني براي متغيرهاي موردنظر تهيه شد. نتايج نشان داد كه الگوي پراكنش ks در همه كاربري‌ها به شكلي منظم مي باشد، به‌نحوي كه تغييرپذيري مكاني زياد اين پارامتر در همه كاربري‌ها كاملا" مشهود بود و باتوجه به هم‌بستگي معني‌دار مثبت ks با مقدار شن و جرم ويژه ظاهري خاك و هم‌بستگي معني‌دار منفي ks با مقدار سيلت، الگوي پراكنش ks با متغيرهاي شن و جرم ويژه ظاهري خاك هم‌روند و با الگوي پراكنش رس در خلاف جهت ديده شد. با توجه به پارامترهاي ارزيابي MBE و MAE و CRM، بهترين مدل برازش داده شده به هدايت هيدروليكي اشباع خاك، مدل گاوسي مي‌باشد. نهايتا" مي‌توان بيان داشت كه ويژگي‌هاي خاك نظير هدايت هيدروليكي اشباع، داراي تغييرپذيري مكاني وابسته به مقياس نمونه‌برداري هستند. كليدواژه: تغييرپذيري مكاني، نفوذسنج گلف، هدايت هيدروليكي اشباع.

231609

دانشگاه جيرفت

سنجري،صالح

برومند،ناصر و جلالي،وحيدرضا