بررسي روشمند باستان¬شناسي محوطه¬ها و آثار دوران اسلامي شهرستان نرماشير كرمان

1394/12/11

چكﯿﺪه: ﺷﻬﺮﺳﺘﺎنﻧﺮﻣﺎﺷﯿﺮ ﺑﺎوﺳﻌﺖ ﺣﺪود2993كﯿﻠﻮﻣﺘﺮ ﻣﺮﺑﻊدر ﺟﻨﻮب ﺷﺮﻗي اﺳﺘﺎن كﺮﻣﺎن در ﻣﺴﯿﺮ راهﻫﺎﯾي واﻗﻊ اﺳﺖ كﻪ در دوران اﺳﻼﻣي، ﻣﺮكﺰ و ﻏﺮب ﻓﻼت اﯾﺮان را ﺑﻪ ﺟﻨﻮبﺷﺮق و ﺳﻮاﺣﻞ درﯾﺎي ﻋﻤﺎن پﯿﻮﻧﺪ ﻣيداد.ﺑﺮ اﯾﻦ اﺳﺎس، ﺷﻮاﻫﺪي از اﺳﺘﻘﺮاردر اﯾﻦ ﻧﺎﺣﯿﻪ ﺷكﻞ گﺮﻓﺘﻪ و آﺛﺎري ﻧﯿﺰ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪهاﺳﺖ.ﻣﺤﻮﻃﻪﻫﺎ، ﻗﻼع، ﺑﺮﺟﻬﺎ، كﺎرواﻧﺴﺮا و ﺗپﻪ كﺎرﺗﻦ ﺷﻮاﻫﺪ ﺑﺎﺳﺘﺎﻧي ﻣﻮﺟﻮد در ﻧﺮﻣﺎﺷﯿﺮﻫﺴﺘﻨﺪ.ﻣﺤﻮﻃﻪ- ﻫﺎي ﻣﻮﺟﻮد ﺑﺎ ﻧﺎﻣﻬﺎي»پﯿﺮﻣﺎﺷﺎ«،»ﺟﻼلآﺑﺎد«و»چﻐﻮكآﺑﺎد«، ﻗﻼع ﺑﺎ ﻧﺎﻣﻬﺎي»ﺷﻤﺲآﺑﺎد«،»ﺟﻤﺎﻟي«،»رﻓﯿﻊآﺑﺎد«و»ﻗﻠﻌﻪ ﺷﻬﯿﺪ«، ﯾك كﺎرواﻧﺴﺮاﺑﺎ ﻧﺎم»چﻬﻞﺗﺨﻢ«و پﻨﺞ ﺑﺮج ﻣﻨﻔﺮد ﺑﺎ ﻧﺎﻣﻬﺎي»كﺎﻣﺮاﻧﯿﻪ«،»ﻋﻨﺎﯾﺖآﺑﺎد«،»ﺿﯿﺎءآﺑﺎد«،»ﺧﯿﺮآﺑﺎد«و»ﺣﺠﺖآﺑﺎد«ﻣﻮرد ﺷﻨﺎﺳﺎﯾي و ﻣﻌﺮﻓي ﻗﺮار گﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ.ﻫﺪف اﺻﻠي اﯾﻦ پﺎﯾﺎن ﻧﺎﻣﻪ، ﺗﺒﯿﯿﻦ وﯾژگيﻫﺎي رﯾﺨﺖ ﺷﻨﺎﺳي، ﻣﻮاد ﻓﺮﻫﻨگي، گﺎﻫﻨگﺎري، ﺷﻮاﻫﺪ ﻓﺮﻫﻨگي، اﻟگﻮﻫﺎ و ﻋﻮاﻣﻞ اﺛﺮگﺬار ﺑﺮ ﺷكﻞ گﯿﺮي آﺛﺎر اﺳﺖ. در اﯾﻦ پژوﻫﺶﺗﻼش ﺷﺪ كﻪ اﻟگﻮﻫﺎ ﯾﺎ ﺳﺒكﻫﺎي ﺳﺎﺧﺖ و ﺗﺰﯾﯿﻦ در آﺛﺎر ﻣﻌﻤﺎري دوران اﺳﻼﻣي ﻧﺮﻣﺎﺷﯿﺮﺷﻨﺎﺳﺎﯾيﺷﻮد و ﺑﻪ اﯾﻦ ﺳﺆال پﺎﺳﺦ داده ﺷﻮد كﻪوﯾژگيﻫﺎي ﻫﻨﺮي، ﺗﺰﺋﯿﻨيو ﺗكﻨﯿكيآﺛﺎر ﻣﻌﻤﺎري ﻧﺮﻣﺎﺷﯿﺮﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛﯿﺮ چﻪ ﻋﻮاﻣﻠيﻗﺮار گﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ؟ﻫﻤچﻨﯿﻦ اﯾﻦ پﺮﺳﺶ ﻣﻄﺮح اﺳﺖ كﻪﻫﺮ ﯾك از ﻣﺤﻮﻃﻪﻫﺎ و آﺛﺎر چﻪ ﺑﺎزه زﻣﺎﻧي را در ﺑﺮ ﻣيگﯿﺮﻧﺪ وﻣﺼﺎﻟﺢ ﺳﺎﺧﺖ آﺛﺎر ﻣﻮﺟﻮد چﯿﺴﺖ؟ روش گﺮدآوري دادهﻫﺎ»ﻣﯿﺪاﻧي1 و كﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪاي«و روش پژوﻫﺶ»ﺗﻮﺻﯿﻔي ـ ﺗﺤﻠﯿﻠي«ﺑﻮده اﺳﺖ.ﺗﻤﺎم ﺑﻨﺎﻫﺎي دﺷﺖ ﻧﺮﻣﺎﺷﯿﺮﺑﺮاي ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ ﻣﺤﺪودﯾﺖﻫﺎي آب وﻫﻮاﯾي، در ﻣﺤﻮر ﺟﻨﻮب ﺷﺮﻗي ـ ﺷﻤﺎل ﻏﺮﺑي ﺷكﻞ گﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ. ﻫﻤچﻨﯿﻦ ﺑﺪﯾﻦ ﻣﻨﻈﻮر، اكﺜﺮﻣﺤﻮﻃﻪﻫﺎ و ﻗﻼع در ﺣﺎﺷﯿﻪ رودﺧﺎﻧﻪﻫﺎي ﻓﺼﻠي اﯾﺠﺎد ﺷﺪهاﻧﺪ و ﺑﺮﺧي از آﻧﻬﺎ داراي ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻣﻌﻤﺎري ﻫﻤچﻮن ﺣﯿﺎطﻫﺴﺘﻨﺪ. اﺳﺘﺤكﺎﻣﺎت ﺻﺮﻓﺎ ً ﻧﻈﺎﻣي ﻧﺮﻣﺎﺷﯿﺮ ﻧﯿﺰ ﺑﺮ ﻓﺮاز ﺳكﻮﻫﺎي ﻃﺒﯿﻌي ﺻﻌﺐاﻟﻌﺒﻮر اﯾﺠﺎدﺷﺪهاﻧﺪ. ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ آﻧﻬﺎ ﺑﻪدﻟﯿﻞ وﺿﻌﯿﺖ ﺗﻮپﻮگﺮاﻓي ﻣﻨﻄﻘﻪ داراي ﻧﻘﺸﻪ ﻣﺸﺎﺑﻪ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ. اﻣﺎ ﺗﻤﺎم ﻗﻼع ﻧﺮﻣﺎﺷﯿﺮ داراي ﺷﺎﺧﺼﻪﻫﺎي ﻣﻌﻤﺎري و ﺗﺰﺋﯿﻨي ﻣﺸﺘﺮك ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺣﺼﺎر، ﺑﺮج دﯾﺪهﺑﺎﻧي، روزﻧﻪﻫﺎي دﯾﺪهﺑﺎﻧي ﺻﻠﯿﺒيﺷكﻞ، ﻃﺎﻗچﻪﻫﺎي ﺷﺒﯿﻪ ﺑﻪ ﻫﺸﺖ و ﻃﺎﻗچﻪﻫﺎ ﺑﺎ ﻓﺮم چﻨﺪ ﻟﺒﻪ ﺑﻮدهاﻧﺪ.گچ، آﺟﺮﻫﺎي ﻣﻨﻘﻮش ﻫﻨﺪﺳي، آﺟﺮﻫﺎي ﻗﺮﻣﺰ رﻧگ و ﺧﺸﺖ از ﻣﻬﻤﺘﺮﯾﻦ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﺗﺰﺋﯿﻨي آﺛﺎر در دﺷﺖ ﻧﺮﻣﺎﺷﯿﺮ ﻣﺤﺴﻮب ﻣيﺷﻮﻧﺪ.ﺗﻤﺎم ﻣﺤﻮﻃﻪﻫﺎ، ﻗﻼع و ﺑﺮجﻫﺎي ﻣﻮﺟﻮد در دﺷﺖ ﻧﺮﻣﺎﺷﯿﺮ در ﺳﺪهﻫﺎي ﻣﯿﺎﻧي و ﻣﺘﺄﺧﺮ اﺳﻼﻣي ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﻋﺒﻮر راهارﺗﺒﺎﻃي اﺻﻠي ﺑﺨﺶ ﻏﺮﺑي اﯾﺮان ﺑﻪ ﺷﺮق و ﺟﻨﻮبﺷﺮق و ﺳﻮاﺣﻞ درﯾﺎي ﻋﻤﺎن و ﺟﺎدهاي كﻪ از ﻧﺮﻣﺎﺷﯿﺮ ﻋﺒﻮر ﻣيكﺮد، داراياﻟگﻮﯾي ﺧﻄيﺑﺎ ﻣﺤﻮرﯾﺖ ﻏﺮﺑي ـ ﺷﺮﻗي ﺑﻮدهاﻧﺪ.ﺑﺮﺟﻬﺎي ﻣﺴﺘﻘﻞ دﺷﺖ ﻧﺮﻣﺎﺷﯿﺮ ﻧﯿﺰ ﺑﻪﻋﻨﻮان زﻧﺠﯿﺮهاي از ﺑﻨﺎﻫﺎي دﯾﺪهﺑﺎﻧي ﺑﺎ ارﺗﻔﺎع ﺗﻘﺮﯾﺒﺎ ً ﯾكﺴﺎن و ﻓﺮم اﺳﺘﻮاﻧﻪاي ﯾﺎ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎ ً ﻣﺨﺮوﻃي و پﻼن ﻣﺪور ﺑﻨﺎ ﺷﺪهاﻧﺪ.ﺗﻤﺎمﻣﺤﻮﻃﻪﻫﺎ و آﺛﺎر دوران اﺳﻼﻣي ﻧﺮﻣﺎﺷﯿﺮ از ﺻﺪر اﺳﻼم ﺗﺎ ﺳﺪهﻫﺎي ﻣﺘﺄﺧﺮ و ﺑﺎ ﻣﺼﺎﻟﺢ ﺑﻮمآورد ﺧﺸﺖ و چﯿﻨﻪ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪهاﻧﺪ. كﻠﻤﺎت كﻠﯿﺪي:ﻧﺮﻣﺎﺷﯿﺮ،ﺑﺮرﺳي ﺑﺎﺳﺘﺎنﺷﻨﺎﺳي،ﺑﺮج دﯾﺪهﺑﺎﻧي،ﻗﻠﻌﻪﻫﺎي ﺑﺎﺳﺘﺎﻧي، ﻣﻌﻤﺎري اﺳﻼﻣي. 1 داده ﻫﺎي اوﻟﯿﻪ اﯾﻦ پژوﻫﺶ، ﺣﺎﺻﻞ ﻃﺮح»ﺗﺪوﯾﻦ پﺮوﻧﺪه ﺛﺒﺘي آﺛﺎر ﺷﻬﺮﺳﺘﺎن ﻧﺮﻣﺎﺷﯿﺮ«اﺳﺖ كﻪ پﯿﺮو ﻗﺮارداد ﺷﻤﺎره2736/137/932ﺑﺎ اداره كﻞ ﻣﯿﺮاث ﻓﺮﻫﻨگي اﺳﺘﺎن كﺮﻣﺎن ﺑﻪ ﺳﺮپﺮﺳﺘي ﺳﻌﯿﺪ اﻣﯿﺮﺣﺎﺟﻠﻮ درﺳﺎل1393ﺑﻪ اﻧﺠﺎم رﺳﯿﺪه اﺳﺖ. ﻣﺮﺣﻠﻪ ﻧﻬﺎﯾي گﺮدآوري دادهﻫﺎﻧﯿﺰ ﺿﻤﻦﺑﺎزدﯾﺪ و ﺑﺮرﺳي روﺷﻤﻨﺪ ﻣﯿﺪاﻧي ﻧگﺎرﻧﺪه ﺑﺎ ﻓﺎﺻﻠﻪ زﻣﺎﻧي ﻧﻪ ﻣﺎه اﻧﺠﺎم گﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ.

231461

دانشگاه جيرفت

دكتر سارا سقايي

دكتر سعيد اميرحاجلو