تحليل الگوي استقراري محوطه¬هاي مس¬سنگي دشت رودبار جنوب حوزة فرهنگي هليل‌رود

1395/12/15

چكيده دشترودبارو ارتفاعات پيرامونآنكه درجنوب شرقياستان كرمانقرار داردبواسطةاقليم مناسبداراي قابليتهاي فراوان در زمينةكشاورزي و دامداري استو از ديرباز مكاني مناسب جهت جلب اجتماعات بشري بوده است.هدف از اين تحقيق شناخت الگوي استقراري محوطههاي مسسنگي و نقش عوامل طبيعيازجملهرودخانةهليل رود و دشت رودبار در شكل- گيري اين الگو و همچنين نحوةارتباطات و برهمكنشهاي اين استقرارها در مقياس درونمنطقهاي و برون منطقهايبودهاست؛ در بخش ميداني پژوهش،بررسيباستانشناسيبا روش پيمايشي و در محدودهاي به وسعت حدود6000كيلومترمربعانجامشد كهمنجر بهشناسايي53استقرار از دورةمسسنگيشد.به دليل وسعت زياد منطقه و تعداد محوطهها، از روشنمونهبرداري سادةاتفاقي جهت انتخابنمونهها استفاده شد. در بخش اسنادينمونهها طبق فرمهايتعيينشدهبر اساسمجموعهاي از خصوصيات كيفيو گونهشناختيطبقهبنديو توصيف شد. سپس بر اساس روش مقايسهاي اقدام به تاريخگزاري نسبي محوطهها گرديد و در مرحلة بعد با تركيب برخي خصوصياتكمي محوطهها مانند دوري و نزديكي به رودخانه و برخي خصوصيات كيفي مانند موقعيت مكاني محوطهها با نقشههاو تصاويرماهوارهاي به تحليل الگوي استقراريمحوطهها در اين دوره پرداخته شد.بر اساسپژوهش صورت گرفته، مكانشكلگيرياين استقرارها دركنارههايهليلرودو شاخههاي فرعي آن ومناطق پايكوهيو ميانكوهياست.وجود رودخانةدائميهليلرودو دشت حاصلخيز و هموار رودبار،مهمترينعوامل مؤثردر شكلگيري نوع الگوي استقراري محوطههاي مسسنگيدراين حوزه بوده است. با توجه بهشواهدموجودازجمله موقعيت مكاني، وسعت، ميزان و تراكم آثار سطحي ميتوان اينمحوطههارا به استقرارهايدائم يا موقت نسبت داد. از مطالعةگونههاي سفالي و مقايسه آن باسفالهاييحييو ابليسميتوان توالي و تداوم استقرارها را درمراحل مختلفدوره مسسنگيمشاهده كرد. وجود عناصر فرهنگي مشترك،بهويژهسفال در اينمحوطههابا مناطق وحوزههاي همجوارنشاندهندهوجودفرهنگهايمشترك و روابط وبرهمكنشهاي فرهنگيمتقابل است؛در اين دوره،روابط فرهنگي– تجارياين حوزهبا مراكزي چوندرةبردسير)تلابليس(، دشت صوغان )تپه يحيي( و دشت جيرفت )محطوط آباد(برقرار بوده است.همچنينمطالعة دورةمسسنگيبه لحاظشناسايي و مطالعةزمينههاي ظهورفرهنگهايدوران مفرغ و آغاز شهرنشينيدر اين منطقه كه يكي از مناطق كانوني شكلگيري دورة شهرنشيني در حوزةفرهنگي هليل رود وبهطوركليجنوب شرق ايران بوده داراي اهميت ويژه است.دراين حوزه دردورةمفرغ و دورههاي بعد از آن نيز بر شمار محوطهها افزوده شده كهتداوم استقرارها درطول دورههاي مختلف را نشانميدهد؛ در اين پژوهشبهصورتموردي به مطالعةدورةمسسنگي پرداخته شده است. واژگان كليدي: دشت رودبار، الگوي استقراري، دورةمسسنگي، حوزةفرهنگي هليل رود.

231460

دانشگاه جيرفت

دكتر سعيد اميرحاجلو

دكتر نصير اسكندري