پيش بيني تاريخ كاشت بهينه خارمريم ( (Silybum marianum با استفاده از مدل‌هاي شبيه‌سازي رشد و نمو گياهي در منطقه‌ جيرفت

1396/12/14

چكيده خار مريم (Silybum marianum) گياهي است كه امروزه از لحاظ دارويي، صنعتي و تجاري اهميت زيادي پيدا كرده است، توسعه سطح زير كشت اين گياه مستلزم بررسي متغيرهاي توليد، تخمين تاريخ كاشت مناسب، پيش‌بيني عملكرد و تحليل عوامل محيطي موٌثر بر آن به عنوان اولين گام مي‌باشد. لذا اين پژوهش به منظور بررسي امكان تحليل متغيرهاي توليد و پيش‌بيني تاريخ كاشت خار مريم با مدل AEZ انجام شده است. داده‌هاي ورودي مدل شامل داده‌هاي آب و هوا (ميزان تشعشع خورشيدي و درجه حرارت حداقل و حداكثر)، اطلاعات مربوط به خاك و گياه بود. داده‌هاي گياهي از آزمايش مزرعه برداشت شد، براي اين منظور آزمايش مزرعه به صورت كرت خرد شده در قالب بلوك‌هاي كامل تصادفي با 3 تكرار در سال 1396-1395 در مزرعه تحقيقاتي دانشگاه جيرفت اجرا شد. فاكتور اصلي آزمايش تاريخ‌هاي مختلف كشت شامل: 10 آبان، 10 آذر، 10 دي، 10 بهمن، 10 اسفند، 10 فروردين و اكوتيپ‌هاي خارمريم به عنوان فاكتور فرعي شامل: اكوتيپ كاشان، اكوتيپ ساري و اكوتيپ ملاثاني بود. عملكرد، اجزاي عملكرد و تجمع ماده خشك در طي دوره رشد و نمو گياه اندازه‌گيري شد. مراحل مختلف فنولوژيكي رشد گياه نيز (زمان هاي جوانه زني، ساقه‌دهي، گلدهي و رسيدن كامل) كه جهت شبيه‌سازي رشد گياه لازم است ثبت شد، و بر اين اساس، مقدار درجه روز مورد نياز گياه، براي رسيدن به اين مراحل فنولوژيك محاسبه گرديد. نتايج ارزيابي مدل نشان داد مقدار جذر ميانگين مربعات خطا كمتر از 18 درصد بود براي هر دو متغير در محدوده مطلوب قرار داشت، نتايج حاصل از آزمون Paired t-test نشان داد بين مقادير مشاهده شده عملكرد دانه و مقادير شبيه‌سازي شده تفاوت معني‌داري وجود ندارد (p<0.05) و ضريب تباين (R2) نيز هم بستگي بالايي (R2>0.99) بين مقادير شبيه‌سازي شده با مقادير واقعي نشان داد. نتايج آزمايش مزرعه نشان داد اثر تاريخ كاشت و اكوتيپ بر ارتفاع بوته، تجمع ماده خشك در مراحل ساقه‌دهي، گلدهي، برداشت، ﺗﻌﺪاد ﮐﺎﭘﯿﺘﻮل در ﺑﻮﺗﻪ، ﺗﻌﺪاد داﻧﻪ در ﮐﺎﭘﯿﺘﻮل، وزن ﻫﺰار داﻧﻪ، عملكرد اقتصادي و درصد پوكي در سطح 1درصد معني‌دار بود. بر اساس اين نتايج عملكرد دانه در تاريخ‌هاي كاشت 10 آبان، 10 آذر، 10 دي، 10 اسفند و 10 فروردين به ترتيب برابر با 07/2960، 75/2355، 72/1509، 30/756، 18/155 و 25/57 كيلوگرم در هكتار بود كه اختلاف مشاهده شده بين تاريخ‌هاي كشت معني‌دار بود (p<0.05). به طور كلي نتايج اين آزمايش نشان داد مدلAEZ برآورد قابل قبولي براي تخمين عملكرد خارمريم داشت، مناسب‌ترين تاريخ كشت در نيمه دوم آبان ماه تا نيمه اول آذر ماه مشخص شد و مناسب‌ترين اكوتيپ براي كشت پاييزه، ملاثاني و كشت‌هاي ديرهنگام اكوتيپ ساري براي منطقه نيمه‌گرمسيري جنوب كرمان بود. واژه‌هاي كليدي: اجزاي عملكرد، سازگاري اكولوژيك، شبيه‌سازي رشد گياهان زراعي، خار مريم، مدل AEZ

231452

دانشگاه جيرفت

دكتر مهرانگيز جوكار

دكتر جواد طايي سميرمي