بررسي اثر تاريخ كاشت بر عملكرد و اجزاي عملكرد بادام‌ زميني (Arachis hypogaea L.)

1396/12/14

چكيده گياه بادام‌ زميني (Arachis hypogaea L.) گياهي يكساله از تيره Fabaceae و يكي از مهمترين و اقتصادي‌ترين گياهان روغني مناطق ﮔﺮﻣﺴﻴﺮي و نيمه ﮔﺮﻣﺴﻴﺮي است. رشد و نمو و توليد گياهان متأثر از عوامل ژنتيكي و زراعي مي‌باشد. انتخاب مناسب‌ترين تاريخ كاشت از عوامل مهم موفقيت در زراعت هر گياهي به شمار مي‌رود. براي هر محصول تاريخ كاشت مطلوبي وجود داشته كه به تأخير افتادن آن معمولاً موجب كاهش عملكرد مي‌شود. انتخاب ارقام با پتانسيل ژنتيكي بالا و سازگاري مطلوب در هر منطقه و زمان دقيق كشت براي حداكثر بهره‌برداري از عوامل موثر بر رشد، از مديريت‌هاي ضروري جهت بهبود عملكرد گياه مي‌باشد. به‌ منظور تعيين مناسب‌ترين ژنوتيپ و تاريخ كاشت بادام زميني، آزمايشي به صورت اسپليت پلات در قالب طرح بلوك‌هاي كامل تصادفي با سه تكرار در مزرعه‌اي واقع در شهرستان رودبار جنوب با عرض جغرافيايي 28 درجه شمالي و طول جغرافيايي 58 درجه شرقي، در سال زراعي 1395- 1394 انجام شد. تاريخ كاشت در چهار سطح شامل: 10 اسفند ماه، يكم فروردين ماه، 20 فروردين ماه و 10 ارديبهشت ماه به عنوان عامل اصلي و ژنوتيپ‌هاي بادام‌ زميني در چهار سطح: ژنوتيپ گلي، گرگاني، مصري و عراقي به عنوان عامل فرعي مورد ارزيابي قرار گرفتند. در اين آزمايش صفات ماده خشك اندام هوايي مرحله رويشي، گل‌دهي، نيام‌دهي و برداشت، تعداد غلاف در بوته، تعداد دانه در غلاف، تعداد دانه در بوته، وزن صد دانه، عملكرد اقتصادي دانه، عملكرد بيولوژيك و شاخص برداشت اندازه‌گيري شد. نتايج نشان داد كه تاريخ كاشت، بر تمامي صفات مورد مطالعه اثر معني‌داري (P<0.05) داشت. ژنوتيپ‌هاي مورد بررسي نيز از نظر صفات ذكر شده با يكديگر اختلاف معني‌داري داشتند. اثر متقابل ژنوتيپ در تاريخ كاشت در صفات مورد بررسي به استثناي تعداد دانه در غلاف، در سطح احتمال پنج درصد معني‌دار بود، به نحوي كه تمامي صفات مذكور در تمام ژنوتيپ‌هاي مورد بررسي در تاريخ كاشت چهارم (10 ارديبهشت ماه) نسبت به تاريخ كاشت اول كاهش معني‌داري (P<0.05) داشته است. مقايسه ميانگين‌ها هم‌چنين نشان داد كه بيشترين ماده خشك اندام هوايي مرحله رويشي (9/22 گرم در بوته)، ماده خشك اندام هوايي در مرحله گل‌دهي (7/85 گرم در بوته)، ماده خشك اندام هوايي در مرحله نيام‌دهي (3/145 گرم در بوته)، ماده خشك اندام هوايي در مرحله رسيدگي (61/259 گرم در بوته)، تعداد غلاف در بوته (42 عدد)، تعداد دانه در بوته (6/43 دانه)، وزن صددانه (79 گرم) و عملكرد بيولوژيك (3/52594 كيلو گرم در هكتار) مربوط به زودترين تاريخ كاشت (10 اسفند ماه) و ژنوتيپ گلي بوده است. بيشترين ميزان عملكرد اقتصادي دانه با ميانگين 6/9468 و 4/9105 كيلوگرم در هكتار مربوط به ژنوتيپ‌هاي گلي و مصري و بيشترين ميزان شاخص برداشت با ميانگين 1/19 و 18 درصد مربوط به ژنوتيپ مصري و ژنوتيپ گلي بود. با توجه به نتايج ژنوتيپ مناسب كشت زود هنگام (10 اسفند ماه) در اكثر صفات مورد بررسي ژنوتيپ گلي است و مناسب‌ترين ژنوتيپ در كشت ديرهنگام (10 ارديبهشت ماه) در تمامي صفات مورد بررسي ژنوتيپ گلي بود. نتايج اين تحقيق نشان داد كه تاريخ كاشت بر عملكرد بادام‌ زميني و ژنوتيپ تأثير معني‌داري دارد و در تاريخ كاشت مناسب گياهاني‌ به وجود مي‌آيند كه داراي رشد رويشي مناسب بوده و در نهايت عملكرد بهتري دارند. به طور كلي با توجه به نتايج مقايسه ميانگين اثر متقابل تاريخ كاشت و ژنوتيپ بر صفات مورد بررسي تاريخ كاشت 10 اسفند ماه به عنوان بهترين تاريخ كاشت و ژنوتيپ گلي به دلايلي چون پتانسيل عملكرد بالاتر و برتري در تمام پارامترهاي رشد به عنوان ژنوتيپ برتر براي منطقه رودبار جنوب و مناطق آب و هوايي مشابه آن توصيه مي‌شود. واژه‌هاي كليدي: بادام زميني، تاريخ كاشت، ژنوتيپ، شاخص برداشت

231443

دانشگاه جيرفت

مهرانگيز جوكار

جواد طايي سميرمي حسين ميغاني