برآورد بيلان آب مجازي محصولات كشاورزي دشت جيرفت

1401/11/30

چكيده تحقيق حاضر به ارزيابي شاخص‌هاي كمبود آب در بخش كشاورزي دشت جيرفت با در نظر گرفتن چارچوب ردپاي آب و روش‌شناسي اوكسترا و چاپاگين طي سال‌هاي 1385-1384 تا 1398-1397 مي‌پردازد. همچنين علاوه بر آن، شاخص‌هاي تنش آبي كشاورزي، كمبود آب آبي، شاخص خودكفايي آب، وابستگي آب و فقر آب نيز براساس ردپاي آب براورد گرديد. براين اساس، داده‌هاي مربوط به محصولات كشاورزي از جهاد كشاورزي و منابع آب از آب منطقه‌اي كرمان تهيه شد. نتايج نشان داد كه ميانگين سالانه منابع آب كشاورزي1425ميليون مترمكعب است كه ميزان منابع آب سبز و آبي به ترتيب 11 و 1413 ميليون مترمكعب مي‌باشد. متوسط ردپاي آب كشاورزي دشت جيرفت بطور متوسط سالانه 354 ميليون مترمكعب است؛ كه سهم آب آبي، سبز و خاكستري به ترتيب 40 و 14 و 26 درصد است. متوسط شاخص تنش آبي 79 درصد است كه نشان مي¬دهد در طول اين دوره دشت جيرفت در تنش آبي بالا قرار داشته است. مقدار متوسط شاخص تنش آب كشاورزي و كمبود منابع آب در طول دوره آماري به ترتيب برابر با 34/0 و 27/0 است كه در كلاس با تنش متوسط قرار مي‌گيرند. شاخص خودكفايي (وابستگي) آب مجازي و وابستگي به ترتيب 89/0 و 11/0 است كه حاكي از خودكفايي بالا و وابستگي پايين منطقه موردمطالعه ازنظر واردات محصولات كشاورزي است. همچنين بررسي مبادلات آب مجازي منطقه حاكي از وابستگي كم منطقه به واردات آب مجازي مي‌باشد. شايد همين مسئله باعث ايجاد فقر آبي در اكثر جيرفت شده است. جيرفت با وجود دارا بودن متوسط بارش كمتر از 300 ميلي‌متر و منابع آب محدود، خودكفا بوده و وابستگي به واردات آب مجازي پاييني دارند. به‌طوركلي در مناطق كم باران ايران، شاخص خودكفايي بيش از وابستگي است و فقر آبي بالا است. مهم‌ترين دليل بالا بودن خودكفايي نسبت به وابستگي در اين مناطق بالا بودن تنوع محصولات كشاورزي در سبد غذايي است كه ناشي از كشت مركبات، خرما، گندم، جو، سيب‌زميني و پياز مي‌باشد. واژه¬هاي كليدي: دشت جيرفت، ردپاي آب، كمبود آب، خودكفايي

231438

دانشگاه جيرفت

دكتر ام‌البنين بذرافشان

دكتر مهديه اميري¬نژاد دكتر الهام رفيعي ساردوئي