بررسي اثر تغيير اقليم بر نياز آبي محصولات زراعي (مطالعه موردي: دشت جيرفت)

1401/11/18

چكيده تغيير در اقليم موجب تغييراتي در مدل¬هاي بارش و دما و ميزان آنها مي¬گردد و نياز آبي گياهان تحت تأثير اين تغييرات قرار مي¬گيرد. با كمك مدل¬هاي و GCMسناريوهاي اقليمي بررسي¬هاي زيادي مرتبط با تغييرات پارامترهاي اقليمي و هيدرولوژيكي صورت گرفته است ولي تغييرات نياز آبي در بخش كشاورزي كمتـر مـورد بررسـي قـرار گرفتـه است. بررسي مقدار نياز خالص آبياري محـصولات اصلي كـشت شـده در جيرفت (سيب زميني، پياز، گندم، جو، گوجه فرنگي و ذرت دانه‌اي) هدف اصلي اين پژوهش در دوره آتـي (2031-2050) بـر پايـه سناريوهاي مختلف RCP در مقايسه با دوره پايه با كمك مدل LARS-WG5مي¬باشد. داده¬هاي مورد نياز در اين تحقيق، شامل مقادير روزانه دماي كمينه، بارش، ، دماي بيشينه و سـاعت آفتابي ايستگاه سينوپتيك جيرفت (طي دوره آماري 2017-1989) مي¬باشند كه از مركز اطلاعات و آمار سازمان هواشناسي كشور اخذ گرديدند. در ابتداي كار توانايي مدل LARSWG6 براي شبيه¬سازي متغيرهاي اقليمي دماي كمينه و بيشينه و بارش ايستگاه سينوپتيك جيرفت در دوره پايه (1989-2017) ارزيابي و تأييد شدند و در مرحله بعد با كمك داده¬هاي مدل HadGRM2 مقادير آنها در دوره 2031-2050 بر پايه سناريوهاي انتـشار RCP2.6، RCP4.5 و RCP8.5 شبيه¬سازي شدند. سپس با حساب كردن مقدار بارش مؤثر و تبخير و تعرق پتانسيل، مقدار نياز خالص آبياري گياهان مورد ارزيابي در مقيـاس ماهانه در دوره پايه و دوره آتي برآورد و تغييرات آنها در مقايسه با يكديگر بررسي شدند. مطابق نتيجه پيش¬بيني مدل LARSWG6 در دوره آتي نسبت به دوره پايه طبق سناريوهاي RCP2.6، RCP4.5 و RCP8.5 دماي حداقل به ترتيب 3/1، 3/2 و 753/2 سانتي¬گراد، دماي حداكثر به ترتيب 6/0، 14/1 و 44/1 درجه سانتي¬گراد افزايش يافته و متوسط بارندگي سالانه به ترتيب 10، 20 و 27 درصد كاهش مي¬يابند. هم¬چنين، مجموع مقـدار نيـاز خالص آبياري تمامي محصولات زراعي تحت همه سناريوها در دوره آتي افزايش مي¬يابد به طوري¬كه بيشترين افزايش تحت سناريوي RCP8.5 رخ مي¬دهد. از اين رو بر مبناي نتايج اين سناريو، مجمـوع نياز خالص آبياري گياهان زراعـي گندم، جو، سيب زميني، پياز، ذرت دانه¬اي و گوجه فرنگي به ترتيب به مقدار 6/7، 4/6، 12/11، 8/12، 1/11 و 8/9 درصد نسبت به دوره پايه افـزايش خواهـد يافت. بررسي تغييرات نياز خـالص آبيـاري محـصولات مـورد بررسي نشان مي¬دهد كه بر پايه سناريوهايRCP ، كـمتـرين مقـدار افزايش در نياز خالص آبياري در گياهان زراعـي گنـدم و جـو و بيش¬تـرين مقـدار افـزايش در پياز و سيب زميني مـي¬باشـند. بـا توجـه بـه تغييـرات رو به افزايش مقدار نياز خالص آبياري گياهان زراعي گوناگون مورد ارزيابي، انتخاب الگوي كشت مناسب با تغييرات اقليمـي، جلوگيري از افزايش بي رويه سطح زير كشت محصولات پر مصرف و بالا بردن راندمان آبي ضروري به نظر مي¬رسد. واژه¬هاي كليدي: سناريوهاي تغيير اقليم، ريز مقياس نمايي، نياز خالص آبياري، دشت جيرفت.

231436

دانشگاه جيرفت

دكتر امان‌الله سليماني

دكتر مهديه اميري¬نژاد دكتر الهام رفيعي ساردوئي