عنوان
اعتبارسنجي فروق لغوي در مفردات ألفاظ القرآن راغب اصفهاني، و برآيند آنها در تفسير (مطالعۀ موردي: واژگان حوزۀ معنايي «بازگشت»)
مقطع تحصيلي
كارشناسي ارشد
چكيده
پديده‌هاي «ترادف» و «فروق لغوي» دو مسئله‌اي هستند كه از مواجهۀ لغويان با واژههاي هم‌معني يا متقارب المعني به وجود آمده‌اند؛ بدين سان كه برخي، تفاوت چنداني ميان معني اين واژه‌ها نمي‌نهند تا آنجا كه حتي كاربست يكي را به جاي ديگري روا مي‌دانند، و در مقابل، برخي به وجود تفاوت‌هايي بسيار دقيق ميان آنها باور دارند و قابليت جايگزيني‌شان را نتيجۀ تسامح يا توسع در استعمال دانسته، تمام آنچه را گروه نخست به عنوان «مترادف» معرفي مي‌كنند، «مترادف‌نما» نام مي‌نهند. راغب اصفهاني (م 502 هـ) از جمله افرادي است كه در كتاب مفردات، يكي از مهم‌ترين كتاب‌هاي نگاشته شده در زمينۀ تفسير مفردات قرآن كه مرجع مهمي براي مفسران و قرآن‌پژوهان است، با رويكرد به نظريۀ «فروق لغوي» به تفسير واژههاي قرآن پرداخته است، اما سخنان وي در اين زمينه، در امتداد سنت نگارش‌هاي لغوي و همسان با كتاب الفروق اللغويۀ ابو هلال عسكري (م 308 هـ) با مشكل استشهاد و اعتبارسنجي روبه‌رو است؛ چرا كه وي گاه بدون استناد به شاهد لغوي و گاه با ذكر شواهد لغوي ناكافي يا نامرتبط به بيان اين تمايز‌ها پرداخته است؛ اما اين اشكالات به تنهايي سبب بي‌اعتباري اصل ادعاهاي راغب نمي‌شود زيرا در پژوهش‌هاي زباني لغويان، موارد بسياري از ادعاهاي درست بدون شاهد مناسب ديده مي‌شود؛ همين مسئله اعتبارسنجي فروق لغوي مورد ادعاي راغب را به امري ضروري بدل مي‌كند. در پايان‌نامۀ حاضر با روش توصيفي- تحليلي و با مطالعۀ موردي بر روي واژگان مشترك در مفهوم كلي «بازگشت»، در سه فصل به اعتبارسنجي اين فروق پرداخته‌ايم. در فصل اول كليات پژوهش مانند اهداف، پيشينه و روش پژوهش و همچنين مقدمات پژوهش مانند زندگي‌نامۀ راغب، آثار و عقايد وي بيان شده است. در فصل دوم ابتدا به گزارش مدخل‌هاي واژههاي مورد بحث بر اساس كتاب مفردات پرداخته‌ايم و سپس با بررسي ديگر معاجم لفظي از جمله العين اثر خليل بن احمد فراهيدي، صحاح اثر جوهري و معجم مقاييس اللغة اثر ابن فارس و همچنين كتاب الفروق اللغويه اثر أبوهلال عسكري، داده‌هاي اين كتب را با يكديگر مقايسه كرده‌ايم. در فصل سوم نيز مجدداً داده‌هاي راغب را در خصوص فرق ميان واژههاي مشترك در مفهوم «بازگشت» با كاربست‌هاي قرآني اين واژه‌ها سنجيده‌ايم تا ميزان بازتاب اين فروق لغوي در تفسير آيات قرآن روشن شود.
شماره ركورد
231431
دانشگاه
دانشگاه اصفهان
استاد مشاور
امير صالح معصومي
رشته تحصيلي
علوم قرآن و حديث
استاد راهنما
امير احمدنژاد