بررسي اثر تنش شوري ناشي از نمك هاي مختلف در دو محيط In-Vitro و گلخانه بر روي دو گياه باميه و آرتيشو

1394/07/14

چكيده اراضي شور دنيا و ايران در اثر فعاليت‌هاي بي‌رويه كشاورزي پيوسته در حال گسترش هستند. تنش شوري تنها بر يك مرحله رشدي گياه تاثير سوء نمي‌گذارد بلكه با توجه به شدت تنش، ميزان مقاومت گياه، مراحل مختلف رشدي، نوع بافت و اندام گياهي (سير تكاملي) متفاوت مي‌باشد. به‌منظور مطالعه اثر تنش شوري ناشي از نمك‌هاي مختلف، دو آزمايش مستقل در دو محيط درون شيشه‌اي (In-Vitro) و گلخانه به‌صورت فاكتوريل در قالب طرح كاملاً تصادفي كه فاكتور اول شامل نوع نمك (NaCl، KCl، CaCl2، MgCl2) و فاكتور دوم سطوح مختلف شوري با سه تكرار اجرا گرديد. در شرايط In-Vitro نتايج نشان دهنده‌ي اثر معني‌دار نوع نمك و سطوح شوري بر خصوصيات جوانه‌زني در دو گياه باميه و آرتيشو بود. همچنين نتايج نشان داد كه در دو گياه باميه و آرتيشو بيشترين درصد جوانه‌زني مربوط به سطح شاهد به ترتيب 6/71 درصد و 6/86 درصد و كمترين درصد جوانه‌زني مربوط به سطح 12 دسي‌زيمنس برمتر به ترتيب 5/22 درصد و 55 درصد بود. درصد جوانه‌زني نسبت به شاهد در دو گباه باميه و آرتيشو به ترتيب 68 و 36 درصد كاهش يافت. هم‌چنين با كاهش ميزان پتانسيل و افزايش ميزان شوري، سرعت جوانه‌زني، طول و وزن خشك ساقه‌چه و ريشه‌چه كاهش پيدا نمود. مقايسه بين نمك‌هاي مختلف نشان داد كه بيشترين تاثير سرعت و درصد جوانه‌زني را در گياه باميه نمك CaCl2 و در گياه آرتيشو نمك KCl ايجاد كرد. در شرايط گلخانه نتايج نشان داد كه در گياه باميه افزايش سطوح شوري در هر چهار نمك موجب افزايش غلظت پرولين اندام هوايي مي‌شود كه غلظت پرولين در نمك‌هاي NaCl، KCl، CaCl2 و MgCl2 به ترتيب 74، 63، 77 و 74 درصد نسبت به شاهد افزايش داشت. بيشترين غلظت سديم، پتاسيم، كلسيم و منيزيم اندام هوايي به ترتيب در نمك‌هاي NaCl، KCl، CaCl2 و MgCl2 در سطح هشت دسي‌زيمنس برمتر صورت گرفت. هم‌چنين بيشترين وزن خشك اندام هوايي (65/3 گرم بر پود) در نمك CaCl2 در سطح دو دسي‌زيمنس برمتر و كمترين وزن خشك اندام هوايي (19/1 گرم بر پود) در نمك NaCl در سطح هشت دسي‌زيمنس برمتر بود. در گياه آرتيشو با افزايش سطوح شوري در هر چهار نمك غلظت پرولين در اندام هوايي افزايش ‌يافت كه در نمك‌هاي NaCl، KCl، CaCl2 و MgCl2 به ترتيب 90، 89، 86 و 89 درصد نسبت به شاهد افزايش داشت. هم‌چنين بيشترين غلظت سديم، پتاسيم، كلسيم و منيزيم اندام هوايي به ترتيب در نمك‌هاي NaCl، KCl، CaCl2 و MgCl2 در سطح هشت دسي‌زيمنس برمتر صورت گرفته است. به‌طور كلي نتايج اين آزمايش نشان داد كه افزايش سطوح شوري چهار نمك كلرايد موجب كاهش صفات اندازه‌گيري در محيط In-Vitro و گلخانه در گياه باميه و آرتيشو شدند كه احتمالاً به دليل كاهش پتانسيل اسمزي، سميت يون‌ها و اثرات آنتاگونيسمي بين عناصر وجود دارد بيان كرد. واژ‌گان كليدي: آرتيشو، باميه، تنش شوري، جوانه‌زني، عناصر پرمصرف

231428

دانشگاه جيرفت

مهندس صالح سنجري دكتر مهرانگيز جوكار

دكتر ناصر برومند