بررسي پراكنش مكاني برخي از شاخص‌هاي فيزيكي و شيميايي كيفيت خاك در كاربري اراضي مختلف

1401/10/20

چكيده دانش چگونگي تغيير ويژگي‌هاي خاك در مكان و زمان براي درك بهتر پتانسيل خاك و حساسيت آن به مداخلات مديريتي تحت شرايط مختلف محلي ضروري است. با افزايش جمعيت و تقاضاي انسان براي زندگي بهتر، توجه به طبيعت و محيط زيست خصوصاً خاك رو به افزايش است. ويژگي‌هاي فيزيكي، شيميايي و بيولوژيكي خاك و در واقع كيفيت آن تحت تأثير نوع كاربري اراضي قرار مي‌گيرد. از مهم‌ترين ويژگي‌هاي تأثيرگذار بر توليد گياهان و همچنين كشاورزي پايدار، مي¬توان به كيفيت خاك اشاره كرد. كيفيت مطلوب خاك نه‌تنها در توليد و عملكرد خوب گياهان، بلكه در حفظ كيفيت محيط ‌زيست و سلامت گياه، حيوان و انسان نقش اساسي دارد. ازآنجاكه استفاده از روش‌هاي مديريتي نادرست سبب كاهش كيفيت خاك‌هاي مناسب از طريق فرسايش، آلودگي و تخريب فيزيكي مي¬شود، هدف از اين پژوهش ارزيابي و تحليل تغييرپذيري مكاني برخي از ويژگي‌هاي فيزيكي و شيميايي كيفيت خاك در كاربري اراضي مختلف، تهيه نقشههاي كريجينگ و بررسي محدوديت‌ها، پتانسيلها و ارائه راهكارهاي مناسب به‌منظور استفاده پايدار از بخشي از اراضي مزرعه تحقيقاتي شهيد بهشتي دانشگاه جيرفت بود. بـراي انجـام تجزيـههـاي مختلف فيزيكي و شيميايي نمونـههـاي خـاك برداشت‌شده (بر اساس مساحت منطقه مورد مطالعه، 108 نمونـه) به آزمايشگاه منتقل شد و پس از آمادهسازي نمونهها، برخي ويژگيهاي فيزيكي و شيميايي اندازه¬گيري شد. توزيع نرمال بودن دادهها توسط آزمون كولموگروف – اسميرنوف، مقايسه ميانگين داده¬ها توسط آزمون دانكن، توزيع فراواني دادهها با كمك ويژگيهاي آن شامل حداكثر، حداقل، ميانه، ميانگين، ضريب تغييرات، انحراف معيار، چولگي و كشيدگي توسط نرم‌افزار SPSS.17 و جهت محاسبه و ترسيم تغييرنما از نرمفزار Variowin 2.2 استفاده و ميان‌يابي به روش كريجينگ با استفاده از نرمافزار Variowin صورت گرفته و در نهايت نقشههاي كريجينگ توسط نرم‌افزار GIS10 تهيه شد. مطابق تست نرماليته دادهها توسط آزمون كولموگروف - اسميرونوف، داده‌هاي تمامي پارامترهاي اندازه¬گيري شده به غير از هدايت الكتريكي، نسبت جذب سديم، نيتروژن كل، فسفر، رس قابل پراكنش داراي توزيع نرمالي بوده¬اند، كه با تبديل دادهها به مقادير لگاريتمي نرمال شدند. نتايج زمينآماري نشان داد كه تمامي ويژگيهاي شيميايي و فيزيكي كيفيت خاك بهجزء مقدار نيتروژن كل سقف‌دار و داراي ساختار مكاني بودند. درصد سيلت و شن داراي واريوگرام گوسي و بقيه پارامترهاي اندازه¬گيري شده داراي واريوگرام كروي بودند. نتايج نشان داد كه همه ويژگي‌هاي فيزيكي و شيميايي خاك‌هاي مورد مطالعه در بين كاربري اراضي مختلف تفاوت معني‌داري داشت (05/0>P). مقادير pH، نيتروژن كل (TN)، فسفر قابل دسترس (Pava)، پتاسيل قابل دسترس (Kava) و مواد آلي (OM) به طور كلي در زمين‌هاي زراعي (سيب زميني و ذرت) كمتر از ساير كاربري‌ها بود. اين نتايج حاكي از آن است كه كيفيت خاك تحت توليد محصول به دليل سيستم‌هاي كشت ناپايدار كه اعمال مي‌شود، كاهش پيدا كرده است. به طور خاص، ويژگي‌هاي حساس خاك (ماده آلي (OM)، درصد كربن آلي (SOC)، نيتروژن كل (TN)، فسفر قابل دسترس (Pava)، ترسيب كربن (CS) و SSI) بهبود قابل‌توجهي را در كاربريهاي جنگل، بوتهزار، نخلستان و آيش نشان داد. اين بهبود در درجه اول ميتواند به دليل توسعه پوشش گياهي حفظ شده و حداقل خاكورزي باشد. بنابراين اين نتايج نشان ميدهد كه تخريب خاك از طريق افزايش دوره رشد و حضور پوشش گياهي و نيز كاهش برهم خوردن خاك توسط عمليات خاكورزي قابل كنترل است. نتيجه ميگيريم كه ادغام كاربريهاي زمين با شيوه‌هاي مناسب مديريت پايدار اراضي، مؤثرترين راه براي حفظ و بازيابي كيفيت خاك و حفظ عملكرد اكوسيستم است. كلمات كليدي: ويژگي‌هاي خاك، تغييرپذيري مكاني، نقشه¬هاي كريجينگ، آناليز همبستگي مكاني، مديريت پايدار اراضي

231420

دانشگاه جيرفت

صالح سنجري آناماريا كاستريانو

فريده عباسزاده افشار جواد زماني بابگهري