ارزيابي تناسب اگروكليماتيك گياه ماكادميا (Macadamia tetraphylla) در استان كرمان

1395/7/14

چكيده ماكادميا (Macadamia integrifolia) يكي از درختان هميشه‌سبز متعلق به خانواده گياهي Proteaceae است. ماكادميا به دليل غلظت بالاي اسيدهاي چرب اشباع‌نشده و كلسترول پايين آن يك گونه آجيل خوراكي با اهميت تجاري در صنايع آرايشي و بهداشتي و دارويي است. اين پژوهش به منظور امكان¬سنجي كشت درخت ماكادميا به عنوان گياهي جديد و تعيين مناطق مناسب كاشت آن در استان كرمان با استفاده از فن¬آوري سامانه اطلاعات مكاني در سال¬هاي 1395-1393 انجام شد. پايگاه داده اطلاعات هواشناسي با استفاده از آمار روزانه دوره آماري مشترك 26 ساله (1989 تا 2014) از ايستگاه¬هاي سينوپتيك و اقليم¬شناسي موجود در استان كرمان براي پارامترهاي ميانگين دماي حداكثر و حداقل ايجاد گرديد. شاخص¬هاي اقليمي مورد استفاده براي ارزيابي تناسب كشت درخت ماكادميا عبارت¬ بودند از: مراحل فنولوژيك، نياز دمايي، تنش گرما، تنش سرما. تفكيك مراحل فنولوژيك رشد از طريق آستانه¬هاي دامنه بردباري ماكادميا و براساس ميانگين آمار بلندمدت اقليمي تعيين شد. تنش¬هاي حرارتي نيز شامل تنش¬هاي گرما و سرمازدگي شديد بود كه احتمال وقوع آنها در دوره¬هاي 20 روزه كه احتمال وقوع براي هر يك از آنها حداكثر بود، ارزيابي گرديد. لايه شيب منطقه نيز از نقشه مدل رقومي ارتفاع با دقت 85 متر با استفاده از نرم¬افزار ArcGIS ايجاد گرديد. در مرحله آخر لايه¬هاي ايجاد شده، به منظور تعيين ميزان تناسب اقليمي استان كرمان براي معرفي مناطق مستعد كشت درخت ماكادميا، همپوشاني گرديد. براساس نتايج حاصل، كهنوج اولين ايستگاهي است كه مراحل جست رويشي، گلدهي و ميوه¬دهي را آغاز كرده و شهربابك ديرترين تاريخ شروع اين مراحل بود. اما براي شروع مرحله ركود پيش¬بيني گرديد كه ايستگاه¬ كرمان قبل از ساير ايستگاه¬ها و كهنوج آخرين ايستگاهي است كه وارد مرحله ركود ¬شود. بيشترين تعداد روز (ميانگين بلندمدت) وقوع تنش سرما (كمتر از آستانه) در مرحله تشكيل ميوه و در ايستگاه كرمان با 105 روز و همچنين بيشترين تعداد روز (ميانگين بلندمدت) وقوع تنش گرما (بيشتر از آستانه) نيز در مرحله تشكيل ميوه و در ايستگاه¬ جيرفت با 168 روز پيش¬بيني گرديد. بيشترين احتمال وقوع تنش گرما (34 درصد) در ايستگاه كهنوج و بيشترين احتمال وقوع تنش سرمازدگي شديد (بيش از 70 درصد) در ايستگاه شهربابك پيش¬بيني شد. استان كرمان از نظر قابليت كشت گياه ماكادميا به پنج ناحيه تقسيم شد. براساس روش معمول 32 درصد از نواحي قابل كشت استان كه شامل نواحي مركزي است، جهت كشت ماكادميا كاملاً نامناسب، 16 درصد داراي استعداد ضعيف، 24 درصد داراي استعداد متوسط كه نواحي غربي را شامل مي¬شود، هشت درصد داراي استعداد خوب كه شامل نواحي كمي در شمال غربي و جنوب غربي استان است و 20 درصد داراي استعداد كاملاً مناسب پيش¬بيني گرديد كه شامل نواحي جنوبي، شرقي و نواحي پست شمالي استان مي¬باشد. براساس نتايج حاصل از پهنه‌بندي اگروكليماتيك به‌روش AHP، 69 درصد از اراضي قابل كشت استان را جهت كشت گياه ماكادميا كاملاً نامناسب پيش‌بيني شد، كه شامل نواحي غربي و مركزي استان مي‌باشد، 10 درصد داراي استعداد ضعيف، هفت درصد داراي استعداد متوسط، هشت درصد داراي استعداد مناسب و شش درصد داراي استعداد كاملاًمناسب پيش‌بيني شد، كه نواحي جنوبي و بخشي از نواحي شرقي و شمالي استان را شامل مي‌شود. در نتيجه مناطق جنوبي استان كرمان تطابق خوبي با شرايط فنولوژيك درخت ماكادميا دارند، اما نواحي مركزي و مرتفع از شرايط اقليمي مطابق با گياه ماكادميا برخوردار نيستند. كلمات كليدي: تحليل سلسله مراتبي، طبقه¬بندي اقليمي، كرمان، ماكادميا، مراحل فنولوژيك

231378

دانشگاه جيرفت

دكتر حسين ميغاني

دكتر جواد طايي سميرمي