: بررسي باستان شناختي قلعه هاي كوهستاني دوران اسلامي در جيرفت،با تكيه بر قلعه سموران رودفرق

96/07/11

چكيده با توجه به ويژگي‌هاي طبيعي و موقعيت جغرافيايي و استراتژيك ايران، ساكنان اين سرزمين همواره در طول تاريخ سعي كرده‌اند، به‌منظور ايجاد امنيت، بناهايي نظير قلعه¬ها را ايجاد كنند. ازآنجايي‌كه منطقه جيرفت در دوره اسلامي داراي ثروت زياد و يكي از مراكز مهم گذرگاهي و چهارراه دادوستد شرق و غرب و سرزمين‌هاي دور و نزديك بوده است و وجود كلان‌شهر يا مترو پولتين جيرفت، با محله‌هاي متعدد، با ميدانگاه‌ها و خيابان‌هاي بي‌شمار، داراي چهار دروازه، بازار، مسجد، گرمابه‌هاي متعدد، ضربخانه، بخش صنعتي و كارگاهاي صنعتي، گورستان بوده است از يك‌طرف و از طرف ديگر با توجه به حملات اقوام مهاجم و غارتگري مانند قفص‌ها، غزها و. . . كه امكان تهاجم مداوم اين اقوام را چند برابر مي‌نمود، علاوه بر تدابير امنيتي در خود شهر، برخي استحكامات دفاعي و نظامي در نواحي كوهستاني پيرامون شهر ساخته شد. يكي از مهم‌ترين قلعه‌هاي كوهستاني موجود در شهرستان جيرفت قلعه سموران است. اين قلعه بر فراز كوهي در شمال روستاي رود فرق، در جبهه غربي رشته كوهاي جبال بارز، در جنوب شرقي جيرفت واقع‌شده است. دربارۀ اين قلعه و به‌طوركلي قلعه¬هاي ديگر منطقۀ جيرفت پرسش¬هاي بسياري مطرح است كه از متون براي يافتن پاسخي براي آن‌ها بهره¬اي نمي¬توان برد و تنها راه دسترسي به پاسخ انجام پژوهش‌هاي باستان¬شناختي مي¬باشد. اطلاعات اوليه به روش «اسنادي و ميداني» گردآوري‌شده و پژوهش با روش توصيفي ـ تحليلي (آماري، مقايسه¬اي) صورت گرفته است. به نظر مي‌رسد يكي از نقش‌هاي اصلي اين قلعه در سده‌هاي آغازين تا مياني هجري حضور در يك نظام تدافعي بوده كه دشت جيرفت را محافظت مي‌نموده است. هر چند كه مي‌توان با توجه به موقعيت آن دلايل وجودي ديگري نيز برشمرد كه مهم‌ترين آن‌ها، پناه گاهي براي مردم محلي در برابر هجوم گاه‌وبيگاه مهاجمان مختلف و حتي استفاده از آن توسط گروه‌هاي مختلف اعتقادي و سياسي مخالف با حكومت وقت مي‌باشند. كليدواژگان: جيرفت قديم، قلعه‌هاي كوهستاني، باستان‌شناسي دوران اسلامي، قلعه سموران

231347

دانشگاه جيرفت

سقايي،سارا

اميرحاجلو،سعيد