بررسي روند تغييرات زماني و مكاني پارامترهاي كيفيت آب زيرزميني و تأثير عوامل اقليمي بر آن (مطالعه موردي: حوزه آبخيز نجف آباد اصفهان)

علوم و مهندسي آبخيزداري گرايش حفاظت آب و خاك

3/4/2024 12:00:00 AM

بسياري از دشت¬ها در ايران مركزي تحت تاثير خشك¬سالي¬هاي متعدد بوده و از كمبود بارش رنج مي¬برند. از طرف ديگر كاربري¬هاي متعددي در اين منطقه به منابع آب¬هاي زيرزميني وابسته مي¬باشند. در آبخوان نجف¬آباد از منابع آب زيرزميني به شكل نا¬متعارفي استفاده مي¬شود كه از پيامد¬هاي اصلي آن مي¬توان افت كمي و كيفي منابع آب زيرزميني و مصرف بدون مديريت كاربران حوضه را نام برد. از اين رو بررسي روند تغييرات زماني و مكاني پارامترهاي كيفيت آب زيرزميني در كنار روند متغيرهاي اقليمي، در اين منطقه از اهميت به¬سزايي برخوردار مي¬باشد. در اين پژوهش جهت بررسي روند تغييرات مكاني پارامترهاي كيفي آب زيرزميني (TH، EC، TDS، SAR و SO_4^(2-)) از اطلاعات 56 حلقه چاه در سه دهه¬ي مختلف (1379، 1389 و 1399) استفاده شده است. براي تهية نقشه¬هاي پهنه¬بندي از روش¬هاي درون¬يابي مختلف از جمله روش معكوس فاصله با توان¬هاي 1، 2، 3 و 4 و روش¬هاي كريجينگ معمولي و ساده با مدل¬هاي نيم¬تغييرنماي نمايي، دايره¬اي، كروي و گوسي استفاده شد. جهت بررسي روند تغييرات زماني پارامترهاي كيفي آب زيرزميني دشت نجف¬آباد از اطلاعات 15 حلقه چاه طي سال¬هاي آماري 1375 تا 1396 استفاده شده است. براي بررسي روند زماني تغييرات سطح تراز آب زيرزميني از آمار ماهانة 30 حلقه چاه طي يك دورة آماري 19 ساله (1400-1381) استفاده شده است. به منظور تعيين تطابق در روند تغيير پارامترهاي اقليمي و كيفيت آب زيرزميني، از اطلاعات متوسط ماهانة بارش و دما در طي يك دورة آماري 19 ساله (1400-1381) استفاده شد. بدين منظور جهت بررسي روند زماني تغييرات پارامترهاي كيفي آب، سطح تراز آب زيرزميني، عناصر بارش و دما از آزمون من-كندال و روش شيب¬¬سن استفاده شد. نتايج بررسي نقشه¬هاي پهنه¬بندي نشان داد كه از سال 1379 تا 1399 از كيفيت آب زيرزميني كاسته شده، در واقع كيفيت منابع آب زيرزميني دشت نجف¬آباد در سال 1399 نسبت به سال 1389 و 1379 كاهش يافته است، پس نتايج حاكي از افت كيفيت منابع آب زيرزميني با گذشت زمان در منطقه مي¬باشد. با توجه به نتايج آزمون من-كندال و شيب¬سن بيش¬ترين روند تغييرات صعودي معني¬دار مربوط به پارامتر هدايت الكتريكي و كل مواد جامد محلول مي¬باشد. نتايج حاصل از تغييرات تراز آب زيرزميني نشان مي¬دهد كه سطح تراز آب زيرزميني دشت نجف¬آباد در هر دهه بين 18/1 متر تا حداكثر 31/3 متر كاهش يافته است. بيش¬ترين روند تغييرات نزولي و صعودي بارش در دشت نجف¬آباد به ترتيب مربوط به ماه¬هاي فروردين و تير مي¬باشد، فقط در 3 ماه فروردين، تير و دي روند تغييرات بارش در دشت نجف¬آباد معنادار بود، كه در ماه¬هاي فروردين و دي روند معناداري آن نزولي و در ماه تير روند معناداري آن صعودي بود. بيش¬ترين روند تغييرات صعودي و كم¬ترين روند تغييرات صعودي دما در دشت نجف¬آباد به ترتيب مربوط به ماه¬هاي خرداد و شهريور، مرداد مي¬باشد، فقط در 4 ماه اريبهشت، خرداد، شهريور و دي روند تغييرات دما در دشت نجف¬آباد معنادار بود، كه روند معناداري آن در اين 4 ماه صعودي بود. به طور كلي نتايج بررسي نقشه¬هاي پهنه¬بندي برخي از پارامترهاي كيفيت آب در دهه¬هاي مختلف بيان¬گر كاهش كيفيت آب زيرزميني است. نتايج روند زماني تغييرات كيفيت آب در دوره آماري 21 ساله بيان¬گر كاهش كيفيت آب مي¬باشد. هم¬چنين روند تغييرات سطح تراز آب زيرزميني در برخي از چاه¬هاي دشت نجف¬آباد نزولي مي¬باشد. روند تغييرات بارش ماهانه و سالانه نيز در دشت نجف-آباد نزولي مي¬باشد و هم¬چنين روند تغييرات دماي ماهانه و سالانه نيز صعودي است. بنابراين با اين تفاسير روند تغييرات پارامترهاي اقليمي و تغييرات زماني و مكاني پارامترهاي كيفيت آب زيرزميني با هم تطابق دارند. به عبارت ديگر مي¬توان نتيجه گرفت كه كاهش بارندگي و افزايش دما در منطقه مطالعاتي مي¬تواند در كنار پارامتر مديريت منابع آب زيرزميني از عوامل مؤثر در كاهش كميت و كيفيت آب زيرزميني باشد.

231150

دانشگاه اردکان

فتوحي فيروزآباد فرزانه fotouhi firooz abad Farzaneh , فتح زاده علي ali fathzadeh